Wachten Om Te Ontvouwen

Hoe vaak hebben kunstenaars tijdens het werken aan een project niet gedacht: "Krijg ik dit ooit af?" Hoe vaak komen we ogenschijnlijk onoverkomelijke obstakels tegen op weg naar de verwezenlijking van onze visie? En wanneer bereiken we het niveau van vaardigheid en excellentie waarnaar we streven?

Iedereen die zich bezighoudt met creatieve activiteiten, in welke vorm dan ook, is bekend met dit terrein. Maar om twijfel en frustratie te overwinnen, om welke ambacht of kunst dan ook te beheersen, moeten we een bepaalde eigenschap cultiveren. Het is er een die het tegenovergestelde lijkt van wat we willen, namelijk onmiddellijke bevrediging: geduld, een deugd die door spirituele tradities over de hele wereld wordt geprezen.

Gezien de nanoseconde van onze technologische samenleving lijkt het moeilijker dan ooit om geduldig te zijn, om kalm in plaats van geagiteerd af te wachten, om niet te verwachten dat grote of zelfs kleine veranderingen onmiddellijk plaatsvinden. Onze verwachtingen zijn steeds meer in disproportioneel geworden ten opzichte van wat mogelijk is in het creatieve proces, dat niet met de snelheid van het licht verloopt.

Geduld lijkt misschien alsof we niets doen, maar in feite is het actie, alleen van een andere soort. Wat misschien aanvoelt als ondraaglijke inactiviteit, kan in werkelijkheid een belangrijke onbewuste beweging zijn. Zoals de Boheems-Oostenrijkse dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926) schreef in een brief (23 april 1903) aan Franz Kaver Kappus (1883-1966), een 19-jarige cadet en beginnend dichter:

Portret van Rainer Maria Rilke (1906), door Paula Modersohn-Becker. Bron: commons.wikimedia.org/

Alles is zwangerschap en vervolgens geboorte. Elke indruk en elk embryo van een gevoel tot voltooiing laten komen, geheel op zichzelf, in het duister, in het onzegbare, het onbewuste, buiten het bereik van het eigen begrip, en met diepe nederigheid en geduld wachten op het uur waarop een nieuwe helderheid geboren wordt: dat is wat het betekent om als kunstenaar te leven: in begrip én in schepping.

Hierbij is er geen tijdsmeting, een jaar doet er niet toe en tien jaar zijn niets. Kunstenaar zijn betekent: niet tellen en tellen, maar rijpen als een boom, die zijn sap niet forceert en vol vertrouwen staat in de lentestormen, niet bang dat de zomer daarna niet komt. Die komt wel. Maar hij komt alleen tot degenen die geduldig zijn, die er zijn alsof de eeuwigheid voor hen ligt, zo onbezorgd stil en onmetelijk. Ik leer het elke dag van mijn leven, leer het met pijn waar ik dankbaar voor ben: geduld is alles!

Ik zeg niet dat geduld makkelijk is. Rilke merkt op dat hij het "elke dag van zijn leven met pijn heeft geleerd." Gezien de etymologie van het woord is dit logisch. Geduld is afgeleid van het Latijnse patientia , van patiënt - 'lijden', van het werkwoord pati . Dus ja, wachten kan als een kwelling voelen, maar dat betekent niet dat geduld passiviteit of berusting is. Wanneer we een plant zien groeien, een bloem zien bloeien, een boom zien uitlopen – allemaal op zijn eigen tijd – beschouwen we dat als de meest natuurlijke ontwikkeling. Toch wachten we in onszelf vol spanning op de ontvouwing. Ik ben net zo schuldig als de volgende kunstenaar of schrijver als ik de gesloten bloemblaadjes op dit moment wil laten bloeien. Ik kan niet eerlijk zeggen dat ik een bron van geduld ben, maar ik probeer het.

Agapanthus 'White Heaven'. Foto: Dominicus Johannes Bergsma. Bron: commons.wikimedia.org/

Geduld hebben met de artistieke reis die we maken, betekent echter niet per se dat we op onze tanden moeten bijten om alles af te maken wat we beginnen. Soms moeten we een project opgeven omdat het gewoon nog niet goed genoeg is of nog niet af is. Af en toe kom ik dingen tegen die ik jaren geleden ben begonnen. Dit biedt me de kans om eindelijk te beseffen wat ik wil doen, omdat ik een duidelijker beeld heb of een nieuwe vaardigheid heb ontwikkeld. Of ik besluit dat ik mijn passie voor het kunstwerk ben kwijtgeraakt en laat het los, waardoor het in iets heel anders verandert. Geduld draait ook om het gebruiken van onze intuïtie om het beste moment en de juiste keuze aan te voelen.

Wilgengentiaan ( Gentiana asclepiadea ). Foto: André Karwath. Bron: commons.wikimedia.org

Door de eeuwen heen hebben kunstenaars en schrijvers geduld betracht bij grote ondernemingen, bij het verwezenlijken van hun droom. Hoe hebben ze dat gedaan? Elk individu vindt manieren om op koers te blijven, om de omwegen te nemen, de barrières te overwinnen, de frustraties te verwerken. Ik hoef de voor de hand liggende niet te noemen. De geschiedenis van kunst en literatuur staat vol met dit soort individuen. Op de een of andere manier hebben ze geduld in kracht omgezet.

De tere bladeren van een varenbladvaren ontvouwen zich. Foto: Ken Sturm/USFWS. Bron: commons.wikimedia.org/

Zoals Winston Churchill verkondigde tijdens de donkerste uren van de Tweede Wereldoorlog: succes is niet definitief, falen is niet fataal; het is de moed om door te gaan die telt. En geduld is een ander soort moed.

Vragen en opmerkingen:
Welke obstakels vergen het meeste geduld van u?
Wat helpt jou om geduldig te zijn? Hoe kweek je geduld?