Shakhzoda Saidova is een jonge vredesactiviste uit Tadzjikistan, die momenteel in haar eerste jaar studeert aan de Universiteit van Boekarest in Roemenië. Ze is finalist voor de Youth Peace Ambassador Award 2026 van de Goi Peace Foundation en bouwt aan SafeVoice, een telefonische hulplijn en ondersteuningsnetwerk voor vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld in haar land. Ze deelde dit verhaal in een Story Booth-gesprek; wat volgt is in haar eigen woorden.
Toen ik veertien was, verliet ik de tafel.
Ik was op een conferentie, samen met de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, als vertegenwoordiger van UNICEF in Tadzjikistan – ik vertegenwoordigde het jongerenbestuur van UNICEF Tadzjikistan. Ik zat aan tafel met de mensen met wie ik altijd al had willen zijn, ik zag ze in levendenslachtoffers en sprak met ze. En ik was zo nerveus dat ik besloot even twee minuten van tafel te gaan, om tot bezinning te komen en te beseffen dat dit allemaal echt was; dit was geen droom.
De voorzitter van onze jongerenraad kwam me opzoeken. "Waarom ben je hier? Je zou daar moeten zijn, om ons werk te vertegenwoordigen. Wat is er gebeurd?"
En ik zei: "Ik ben zo nerveus. Ik weet niet wat ik moet zeggen. Ik heb niet het gevoel dat ik het verdien om aan die tafel te zitten — er zijn ambitieuzere jongeren in onze groep, waarom hebben jullie mij gekozen? Ik ben er niet klaar voor."
Ze vertelde me dat meisjes – vooral jonge meisjes – vaak, als ze de kans krijgen om zich te bewijzen, om hun talenten en wie ze zijn te laten zien, denken: "Oh nee, ik verdien het niet, ik ben niet goed genoeg, ik ben geen expert op dat gebied." En in de meeste gevallen komen deze gedachten voort uit jarenlange maatschappelijke druk om te geloven dat je niet goed genoeg bent; dat je meer moet studeren; dat het niet jouw ding is. Ze zei dat ik nooit naar dit soort dingen moet luisteren van mensen die me niet eens kennen. Probeer trouw te blijven aan jezelf en aan wat je innerlijk echt hoort.
Ik weet dat ik niet de slimste ben. Maar wat telt, is dat ik in dezelfde ruimte ben als al die mensen – en dat betekent iets.
Dat was het inzicht dat ze me gaf. Ik zei: "Dank je wel, zus. Ik hou van je" — en ik vroeg: "Hallo, hoe gaat het?" Ik herinner me die avond nog goed, het diner dat we hadden, de onderwerpen die we bespraken. En die zin — wat je nu eigenlijk van binnenuit hoort — is me sindsdien overal gevolgd.
Wie heeft die regels opgesteld?
Ik moet iets vertellen over waar ik vandaan kom. Tadzjikistan is een heel goed land. Ik hou van mijn cultuur en de omgeving waarin ik ben opgegroeid. Veel mensen zijn in de war, want als ik zeg dat Tadzjikistan een buurland van Afghanistan is, denken ze: "O jee, zijn er wapens en sharia?" En dan denk ik: " Nee hoor!" Maar het is wel een patriarchaal land. Ik ben opgegroeid met de boodschap dat ik een goede echtgenote moest zijn: een vrouw die kan koken, die kan schoonmaken, die gehoorzaam is, die altijd stil is en geen lawaai maakt. En ik vroeg me altijd af: waarom zou ik dat moeten doen? Waar zijn de regels? Wie heeft die regels bedacht?
Ik heb mijn moeder geobserveerd. Ze haalde haar diploma met het rode cijfer — in mijn land betekent dat alleen de hoogste cijfers, een vijf uit vijf voor alles. Ze wilde dokter worden, maar ze mocht zelfs niet naar een andere stad reizen voor de biologiewedstrijd die dat mogelijk had kunnen maken. In plaats daarvan studeerde ze rechten, won een beurs en rondde haar studie af met een baby in haar armen — en op de een of andere manier met het hoogste gemiddelde cijfer van haar opleiding. En toen mocht ze niet als advocaat werken. Het was de beslissing van haar ouders, van haar oudere broer, van haar man, van de ouders van haar man. Ze heeft nooit de mogelijkheid gehad om te kiezen wat ze echt wilde. Ze kan me nog steeds passages uit onze grondwet citeren, omdat ze advocaat is en alles uit haar hoofd weet.
Toen ik klein was, was ik hier heel dom in. Ik zei tegen haar: "Waarom, mam? Je had een coole advocaat kunnen worden. Ik had op school kunnen opscheppen dat mijn moeder advocaat is, zo cool. Maar jij bent niet cool; jij bent een huisvrouw!" Het was ontzettend gemeen, maar ik was nog een kind en ik besefte niet hoe vreselijk mijn woorden in haar hoofd konden klinken. Ze zei alleen maar: "Ja, dat gebeurt" — en dat was alles. Jaren later, toen ik begreep hoeveel ambitie bij haar door anderen was gedwarsboomd, werd het een soort waarschuwing voor me: misschien moet ik op mezelf vertrouwen en proberen naar mezelf te luisteren.
Op mijn twaalfde begon ik met vrijwilligerswerk – deels omdat het erg moeilijk was om vrienden te maken op mijn school, waar ik gepest werd, en ik besloot dat mijn mensen misschien wel buiten school te vinden waren. En daar ontmoette ik vrouwen die leidinggevende posities bekleedden.
Ik vroeg hen: "Zijn jullie niet bang om te zijn wie jullie zijn? Zijn jullie niet bang om je stem te laten horen?"
En ze zeiden: "Nee, waarom zou ik dat wel zijn?"
Ze hebben me letterlijk de ogen geopend. Daarvoor besefte ik niet eens dat ik mijn stem kan laten horen, dat ik leiding kan geven, dat ik kan zijn wie ik wil zijn, ongeacht wat anderen zeggen.
Kom op meid, jij kunt het!
Op mijn zestiende verliet ik voor het eerst in mijn leven het land – naar New York, naar een programma genaamd Camp Rising Sun, opgericht door de Louis August Jonas Foundation, waar jongeren van over de hele wereld leren over ethisch leiderschap. Niemand in mijn familie was het eens met mijn beslissing om als meisje alleen naar het buitenland te gaan. Mijn moeder was degene die me aanmoedigde en de anderen ervan overtuigde dat ik het kon. Op dat moment wist ik zelf niet eens wat ik deed, waar ik naartoe ging, of het wel veilig was, of ze me in de VS zouden ontvoeren, of wat dan ook. Ik was zo bang. Mijn moeder was ook zo bang – ze wilde me eigenlijk niet laten gaan – maar ze zei: "Ik weet dat het goed voor je is. Als ik dit niet kon, kun jij dat wel. Ga ervoor, meid."
Op de dag van mijn diploma-uitreiking zat ik in het vliegtuig naar New York, dus ging mijn moeder mijn diploma ophalen in mijn plaats. De directeur kondigde aan dat Shakhzoda op dat moment in het vliegtuig naar New York zat, namens onze school en ons land, en dat haar moeder haar diploma zou ontvangen. Iedereen keek mijn moeder aan alsof ze gek was: ze is een meisje, ze is een kind, ze zou thuis moeten blijven – waarom heb je haar niet voorbereid op het huwelijk in plaats van haar voor te bereiden op een leven in de VS? Mijn moeder zat daar te glimlachen naar iedereen: ja, dat heb ik gedaan. Ja, ze is mijn dochter – wat wil je daarvan zeggen? En dit is het punt: aan het einde van de diploma-uitreiking kwamen veel van diezelfde ouders naar mijn moeder toe met de vraag: "Hoe is zij in de VS terechtgekomen? Kunt u mijn kind vertellen hoe ze dat ook kan doen?"
Ik vierde mijn zeventiende verjaardag in dat kamp. Daar zag ik voor het eerst de oceaan – je kunt je niet voorstellen hoe blij ik was. Drieënnegentig procent van mijn land bestaat uit bergen; we hebben niet eens een kunstmatige zee.
Iets een naam geven
Waarom doe ik een project om huiselijk geweld aan te pakken? De reden is heel persoonlijk. Ik ben opgegroeid in een soort disfunctioneel gezin waar geweld tegen vrouwen – niet per se fysiek, maar ook emotioneel, financieel en andere vormen van geweld – werd genormaliseerd. En als kind vroeg ik me constant af: waarom vindt iedereen dit normaal? Waarom accepteren de buren, die horen wat er bij hen gebeurt, het? Waarom accepteren mijn familieleden, mijn grootouders, het? Waarom komt niemand degenen helpen die hulp nodig hebben?
Mijn moeder ging ooit op zoek naar hulp bij een psycholoog die gratis diensten aanbood. Die psycholoog zei tegen haar: "Weet je wat, ik denk dat als je niet met je man zou ruzieën, hij je misschien niet zou slaan. Dat is een goede raad en je zou die moeten opvolgen."
Ze vertelde me dit pas toen ik geen kind meer was — ik ben haar dankbaar, anders had het me nog meer getraumatiseerd — en toen ik het hoorde, was ik zo boos op de professionals die met deze vrouwen werken.
Later werkte ik samen met UNICEF Tadzjikistan aan onderzoek naar huiselijk geweld. We vroegen parlementariërs: "Is het oké om je vrouw en kinderen te slaan?" Ik weet de exacte cijfers niet meer, maar ik denk dat 70 procent zei: "Ja, waarom zou dat een probleem zijn?" Ik schaamde me diep voor mijn regering. En nog maar twee dagen geleden sloeg een man in Doesjanbe, de hoofdstad van mijn land, een vrouw – en hij werd vijf dagen gevangengezet. Ik hoop dat we dit kunnen veranderen, zodat het leven van een vrouw niet langer 36 dollar kost, de boete voor fysiek geweld tegen een vrouw in Tadzjikistan.
Als tiener realiseerde ik me iets: er is nog een Shakhzoda ergens anders in Tadzjikistan, die dezelfde kansen wil als ik, maar die ze niet krijgt. Een van mijn klasgenoten – de oudste dochter, de tweede moeder van het gezin – wilde Koreaans leren en zei tegen me: "Ik wil het heel graag, maar ik weet niet of mijn moeder het zou toestaan."
Ik zei tegen haar: "Onderwijs is de enige vorm van bevrijding die je op dit moment in je leven hebt als Tadzjieks meisje."
Dus – voor mijn project, SafeVoice. Ik wil duidelijk zijn: ik ben geen tovenaar, ik kan huiselijk geweld niet zomaar uit de wereld laten verdwijnen. Ik ben geen expert, geen psycholoog en geen advocaat. Maar bijna elke vrouw heeft een telefoon. SafeVoice is een super, super eenvoudige website: een lijst met advocaten die zich met dit soort situaties bezighouden, en de telefoonnummers van crisiscentra en opvanghuizen voor vrouwen.
Toen ik jong was en hulp zocht, was het verschrikkelijk — willekeurige websites, nummers die niet bestaan. Stel je een vrouw voor met drie kinderen in haar armen die één minuut de tijd heeft om iets op te zoeken — en zelfs googelen is gevaarlijk, want je agressor kan het controleren — en ze komt erachter dat er geen echte hulp is. Ze geeft het gewoon op. Niemand zou moeten meemaken wat ik als kind heb meegemaakt. En later, als we de mensen tellen die de website hebben gebruikt, kunnen we de overheid de werkelijke aantallen laten zien van degenen die hulp nodig hebben, en proberen samen met hen een wet tegen huiselijk geweld te creëren — want die bestaat momenteel niet.
Ik lees af en toe graag religieuze boeken, gewoon als onderzoeker, en ik hoorde van een hoogleraar filosofie dat de eerste vaardigheid die God aan Adam gaf, het benoemen van dingen was.
Zodra we iets een naam geven, wordt het werkelijkheid. Als je iets geen naam geeft, reageert iedereen alsof het niet bestaat.
Het hardop benoemen van dit probleem is de eerste stap naar verandering.
Ik krijg al veel kritiek omdat ik mijn mening uitspreek. Op school werd ik bekritiseerd omdat ik naar de universiteit wilde om te promoveren in plaats van te trouwen. Hoe durf ik alleen in Europa te wonen? Hoe durf ik, op mijn negentienste, nog niet getrouwd te zijn? En al dat soort dingen. Ik ben daarop voorbereid en het kan me eigenlijk niet schelen. Maar ik ben bang voor anderen die zich ook willen uitspreken, want niet iedereen kan met kritiek omgaan. Als mijn project de mening van sommige mensen een beetje kan veranderen, is dat al een heel grote prestatie.
Het is beter om in ieder geval iets te doen dan helemaal niets te doen en te klagen dat de wereld geen goede plek is.
Probeer niet op één plek te blijven.
Ik spreek vijf talen: Tadzjieks, Perzisch, Russisch, Engels, een beetje Duits en nu ook Roemeens. Maar eerlijk gezegd, hoe meer talen ik ken, hoe minder talen ik eigenlijk ken – je leert een nieuwe en begint de vorige te vergeten. Datzelfde gebeurt met alles waarvan je denkt dat je het weet. Dus probeer niet op één plek te blijven – niet alleen fysiek, maar ook mentaal.
In oktober begonnen mijn universitaire colleges. In november reis ik naar Lyon voor een training in humanitaire hulpverlening, en daarna naar Tokio voor het Goi Peace Forum, om mijn project te presenteren en de begeleiders die me hebben gementord persoonlijk te bedanken – een mooie afsluiting die tegelijkertijd het begin is van iets nieuws. Om eerlijk te zijn, was ik best nerveus voordat mijn colleges begonnen. Ik vroeg me af hoe ik vrienden zou maken? Hoe zou ik met professoren praten? En toen dacht ik: meid, jij hebt meer meegemaakt in je leven. Jij kunt het. Ik ben datzelfde meisje dat op veertienjarige leeftijd angstig van tafel wegliep, haar eigen stem van binnenuit hoorde en met een open hart terugkeerde.
Misschien is er ook wel een tafel waar je ooit van bent weggelopen – en iets in je, dat wacht om benoemd te worden, zegt nu: ga terug, je kunt dat.
COMMUNITY REFLECTIONS
SHARE YOUR REFLECTION
2 PAST RESPONSES