Back to Stories

<div class="story-meta-left"> <div class="story-logo"> <a href="https://www.dailygood.org"> <img alt="DailyGood" src="https://www.karunanews.org/pics/90x90.jpg"> </a> </div> <div class="story-meta-info"> <div class="story-author">By <a href="/author?name=On%20Being">On Being</a></div> <div class="story-details"> <span class="story-date">Dec 3, 2018</span> <span class="story-read-time">1 min read</span> </div> <div class="story-source">Source: <a href="https://onbeing.org/programs/brian-greene-reimagining-the-cosmos-jun2017/" target="_blank">onbeing.org</a></div> </div> </div>  <div class="story-meta-right">  <div class="utility-buttons"> <div class="dropdown"> <button class="utility-btn translate-btn dropdown-toggle py-1" type="button" id="translationDropdown" data-bs-toggle="dropdown" aria-expanded="false"> <i class="fa fa-language me-2" aria-hidden="true"></i>Gujarati </button> <ul class="dropdown-menu dropdown-menu-end translation-dropdown" aria-labelledby="translationDropdown" style="max-height: 400px; overflow-y: auto;"> <li class="dropdown-header" style="font-size: 11px; color: #6c757d; text-transform: uppercase; letter-spacing: 0.5px;"> <i class="fa fa-globe me-1"></i>Available Languages </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/"> English </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ar"> Arabic </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=eu"> Basque </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ca"> Catalan </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=zh-CN"> Chinese (PRC) </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=hr"> Croatian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=nl"> Dutch </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=fil"> Filipino </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=fr"> French </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=de"> German </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=el"> Greek </a> </li> <li> <a class="dropdown-item active" href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=gu"> Gujarati </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=iw"> Hebrew </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=hi"> Hindi </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=it"> Italian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ja"> Japanese </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ko"> Korean </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ms"> Malay </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ml"> Malayalam </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=mr"> Marathi </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=no"> Norwegian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=pt-BR"> Portuguese (Brazil) </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ru"> Russian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=sr"> Serbian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=es"> Spanish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=sw"> Swahili </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=sv"> Swedish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=ta"> Tamil </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=te"> Telugu </a> </li> <li> <a class="dropdown-item " href="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/?lang=vi"> Vietnamese </a> </li> <li><hr class="dropdown-divider"></li> <li class="dropdown-header" style="font-size: 11px; color: #6c757d; text-transform: uppercase; letter-spacing: 0.5px;"> <i class="fa fa-lock me-1"></i>More Languages <span style="font-size: 10px; text-transform: none; letter-spacing: normal;">(login required)</span> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dam"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Amharic </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dbn"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Bengali </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dbg"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Bulgarian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dchr"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Cherokee </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dzh-TW"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Chinese (Taiwan) </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dcs"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Czech </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dda"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Danish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Den-GB"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> English (UK) </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Det"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Estonian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dfi"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Finnish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dhu"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Hungarian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dis"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Icelandic </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Did"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Indonesian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dkn"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Kannada </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dlv"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Latvian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dlt"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Lithuanian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dpl"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Polish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dpt-PT"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Portuguese (Portugal) </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dro"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Romanian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dsk"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Slovak </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dsl"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Slovenian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dth"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Thai </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dtr"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Turkish </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Duk"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Ukrainian </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dur"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Urdu </a> </li> <li> <a class="dropdown-item text-muted" href="/login?redirect=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F%3Flang%3Dcy"> <i class="fa fa-lock me-1" style="font-size: 10px;"></i> Welsh </a> </li> </ul> </div> </div>  <div class="share-icons d-none d-md-block"> <a href="http://www.facebook.com/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on Facebook"> <i class="fab fa-facebook-f"></i> </a> <a href="https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F&text=%3Cp%3E%3C%2Fp%3E%3Ciframe+frameborder%3D%22no%22+height%3D%22300%22+scrolling%3D%22no%22+src%3D%22https%3A%2F%2Fw.soundcloud.com%2Fplayer%2F%3Furl%3Dhttps%253A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F325531486%26amp%3Bcolor%3D%2523ff5500%26amp%3Bauto_play%3Dfalse%26amp%3Bhide_related%3Dfalse%26amp%3Bshow_comments%3Dtrue%26amp%3Bshow_user%3Dtrue%26am%20%3A%20%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%9E%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%A8%E0%AA%BE+%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%A0%E0%AA%A8%E0%AB%87+%E0%AA%86%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95+%E0%AA%AC%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BE+%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87.+%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80+%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%A8%3A+%E0%AA%A8%E0%AA%BE%2C+%E0%AA%A4%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%87+%E0%AA%AB%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4+%E0%AA%97%E0%AA%A3%E0%AA%BF%E0%AA%A4+%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%96%E0&via=&hashtags=" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on Twitter"> <i class="fab fa-twitter"></i> </a> <a href="https://www.linkedin.com/sharing/share-offsite/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on LinkedIn"> <i class="fab fa-linkedin-in"></i> </a> <a href="https://api.whatsapp.com/send?text=%3Cp%3E%3C%2Fp%3E%3Ciframe+frameborder%3D%22no%22+height%3D%22300%22+scrolling%3D%22no%22+src%3D%22https%3A%2F%2Fw.soundcloud.com%2Fplayer%2F%3Furl%3Dhttps%253A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F325531486%26amp%3Bcolor%3D%2523ff5500%26amp%3Bauto_play%3Dfalse%26amp%3Bhide_related%3Dfalse%26amp%3Bshow_comments%3Dtrue%26amp%3Bshow_user%3Dtrue%26am%20%3A%20%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%9E%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%A8%E0%AA%BE+%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%A0%E0%AA%A8%E0%AB%87+%E0%AA%86%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95+%E0%AA%AC%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BE+%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87.+%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80+%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%A8%3A+%E0%AA%A8%E0%AA%BE%2C+%E0%AA%A4%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%87+%E0%AA%AB%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4+%E0%AA%97%E0%AA%A3%E0%AA%BF%E0%AA%A4+%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%96%E0%20https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon d-none d-sm-inline-flex" aria-label="Share on WhatsApp"> <i class="fab fa-whatsapp"></i> </a> </div> </div> </div>  <div class="story-content" id="dg_story"> <div class="dark-link perm_post"> વિજ્ઞાનના પાઠને આંતરિક બનાવવા માટે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> ના, તમારે ફક્ત ગણિત શીખવાનું છે.</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> મારો મતલબ, તમે એક વાર કહ્યું હતું - તમે કહ્યું હતું કે રોજિંદા અનુભવના લેન્સ દ્વારા જીવનનું મૂલ્યાંકન કરવું - અને તમારો ખરેખર મતલબ વાસ્તવિકતા શું છે - એ ખાલી કોક બોટલના લેન્સ દ્વારા વેન ગોને જોવા જેવું છે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા, ખરું ને? મેં કહ્યું ને? મને લાગે છે કે તે ખરાબ રૂપક નથી.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> [ <em>હસે છે</em> ] ઠીક છે, પણ સારું, મારો મતલબ છે...</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> વધુ સારા રૂપકો છે. પણ, હા. મને લાગે છે કે - આપણે એ વાત સ્વીકારવી જોઈએ કે ૧૮૦૦ થી, આપણે એ પાઠ શીખ્યા છીએ. આપણે ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સનો ઉપયોગ કરીને ૧૦ દશાંશ સ્થાનો સુધી ગણતરી કરી શકીએ છીએ, ૨-બિંદુ-જે કંઈ હોય - ૧૩૫૯૬ - ૧૦ દશાંશ સ્થાનો સુધી. તે ગાણિતિક ગણતરીનું પરિણામ છે. પછી આપણે બહાર જઈએ છીએ અને ચુંબકીય ગુણધર્મોને માપીએ છીએ, અને આપણને તે અંક દર અંક મળે છે, ૧૦ દશાંશ સ્થાનો લાંબો, અવલોકન કાગળના ટુકડા પર આપણા લખાણો સાથે સુસંગત છે.</p><p> તમે તેનાથી કેવી રીતે આશ્ચર્ય પામશો નહીં? અને તમે કેવી રીતે ખાતરી ન કરી શકો કે તે વાસ્તવિકતા વિશેના કેટલાક ઊંડા સત્યને ઉજાગર કરી રહ્યું છે જે તમે ફક્ત તમારી આંખો, તમારા હાથ કે તમારા કાનથી જાણી શકતા નથી? એવી કોઈ સમજ નથી જે આપણને ક્વોન્ટમ વિશ્વનો સીધો અનુભવ કરવાની મંજૂરી આપે, પરંતુ ગણિત આપણને તેને સમજવા અને અવલોકન સાથે સુસંગત આગાહીઓ કરવાની મંજૂરી આપે છે. તે ખૂબ જ શક્તિશાળી વાર્તા છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> આપણા સમયનો સાર એ છે કે માપી શકાતો નથી, ઓછામાં ઓછું અત્યારે તો ઘણું બધું છે. મારો મતલબ, શું તમને લાગે છે કે, કોઈ સમયે, ચેતના કે પ્રેમ જેવી કોઈ વસ્તુ માપી શકાય છે?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> મને કેવી રીતે ખબર પડી કે તમે પ્રેમ કરવાના છો? યાર, હું કહી રહ્યો હતો, "શું તે પ્રેમના પ્રશ્ન પર જશે?" અને હું સાચો હતો. હું સાચો હતો. મારો મતલબ કોઈ નિર્દય, ઠંડા વૈજ્ઞાનિક જેવો લાગવાનો નથી. મને આશા છે કે હું આ રીતે નહીં આવું કારણ કે હું આવો નથી. પરંતુ હું આજે જે જાણીએ છીએ તેના આધારે, અને કાલે જ્યારે આપણે ઊંડી સમજ મેળવીશું ત્યારે તે બદલાઈ શકે છે, કે બધી ચેતના, આપણી બધી લાગણીઓ, આપણા માથાની અંદરના આ અવ્યવસ્થિત, ભૂખરા બ્લોબમાં ચાલતી કોઈ ભૌતિક પ્રક્રિયા સિવાય બીજું કંઈ નથી.</p><p> મારા મતે, તે ચેતનાને ઘટાડતું નથી. તે પ્રેમ, ખુશી, ઉદાસી, અથવા એવી કોઈપણ વસ્તુના અનુભવને ઘટાડતું નથી જે આપણને માનવ બનાવે છે. પરંતુ, મને લાગે છે કે, તે સંવેદનાઓ માટે જવાબદાર સાચી અંતર્ગત પ્રક્રિયાને ઉજાગર કરે છે. અને તે કંઈ નહીં પણ આપણા આ ભૂખરા મગજમાં બનતી કેટલીક વસ્તુઓ છે, અને એક દિવસ આપણે તેને વિગતવાર રીતે નકશા બનાવવા માટે પૂરતી સારી રીતે સમજીશું.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> ઠીક છે, તો ચાલો આ ખૂબ જ સામાન્ય અનુભવ લઈએ જે આપણને લાગે છે કે આપણી પાસે સમય છે. તે ફક્ત - તે ફરીથી, પદાર્થ છે, આપણા દિવસોની રચના છે જેમ આપણે તેને અનુભવીએ છીએ. તો, આપણી ઇન્દ્રિયો આપણને ન્યૂટનના ઘડિયાળના વિશ્વની વાર્તા કહે છે, ખરું ને? આઈન્સ્ટાઈને આપણને કહ્યું તેના સો વર્ષ પછી, આપણે સમજાવ્યું કે સમય સાપેક્ષ છે, આપણે તેને આત્મસાત કરી શકતા નથી. મારો મતલબ, તેમણે કહ્યું કે તે એક હઠીલા સતત ભ્રમ છે. આપણી પાસે આ હઠીલા સતત ભ્રમ છે કે આપણી ઇન્દ્રિયો સતત મજબૂત બનાવે છે કે સમય આગળ વધતો તીર છે. તે રેખીય છે. ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> આપણે તેને આત્મસાત કરી શકતા નથી. પરંતુ તમે, તમે જીવો છો, તમે જીવો છો - વાસ્તવિકતાની આ સમજણમાં હંમેશા તમારો હાથ હોય છે. તો, તમે કેવી રીતે અનુભવો છો - શું તમે એક વૈજ્ઞાનિક તરીકે જે જાણો છો તેના કારણે તમે તમારા માનવીય અર્થમાં સમયનો અલગ રીતે અનુભવ કરી શકો છો?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> તો, જો તમે મને પૂછો, શું ભૂતકાળ ગયો છે? હા. હું તેનો જવાબ હા આપીશ. શું મારા પિતા મરી ગયા છે? શું તે ગયા છે? હા. એક માનવી તરીકે હું આ રીતે જવાબ આપું છું. હું એ ઓળખવાનો પ્રયાસ કરી શકું છું કે, જેમ આઈન્સ્ટાઈને આપણને શીખવ્યું હતું, ભૂતકાળ ખરેખર ગયો નથી. તે વર્તમાન કે ભવિષ્ય જેટલું વાસ્તવિક છે. તમારે ફક્ત એ ઓળખવું પડશે કે જુદા જુદા નિરીક્ષકો, બ્રહ્માંડમાં જુદી જુદી ગતિએ આગળ વધતા જુદા જુદા વ્યક્તિઓ વાસ્તવિકતાને અલગ અલગ રીતે કાપી નાખે છે.</p><p> તો, હા. હું એ બધું જાણું છું. હું એ શીખવું છું. હું મારા વિદ્યાર્થીઓને પ્રશ્નોના જવાબ આપું છું અને એના પર પરીક્ષા આપું છું. પણ જો તમે મને પૂછો, તો શું હું ખરેખર એને મારા પોતાના જીવનના અનુભવના તાણાવાણામાં જોડી શક્યો છું? ના. એ ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. આપણી ઇન્દ્રિયો આપણને એનો અનુભવ કરાવવા દે છે, એટલે કે દુનિયાની રોજિંદી લાક્ષણિકતાઓને પાર કરવી ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> મારા માટે તેને થોડું સમજાવો, જાણે કે એવી ક્ષણમાં જ્યારે તમે ખરેખર આ પ્રયાસ કરો છો.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા. તો, મારો મતલબ છે કે, ક્યારેક હું બ્રોડવે પર ચાલીને વેસ્ટસાઇડ માર્કેટમાં દૂધ લેવા જાઉં છું, જેમ કે આ રૂમમાં ઘણા લોકોએ કર્યું હશે, અને હું કોઈને પસાર કરીશ. અને હું કલ્પના કરીશ કે મારી ઘડિયાળ તેમની ઘડિયાળ કરતા અલગ ગતિએ સમય પસાર કરી રહી છે, અને જેમ જેમ હું તેમની ઘડિયાળ તરફ જોઉં છું, મને સમય ધીમે ધીમે પસાર થતો દેખાય છે. જેમ જેમ તેઓ મારી ઘડિયાળ તરફ જુએ છે, તેઓ મારી ઘડિયાળને ધીમે ધીમે પસાર થતી જુએ છે. ખાતરી કરો કે, હું તે રમત રમું છું. અને ભૌતિકશાસ્ત્રે વર્ણવ્યા મુજબ વાસ્તવિકતાના સાચા પરપોટામાં પોતાને મૂકવાનો પ્રયાસ કરવો એ એક પ્રકારની મજાની વાત છે.</p><p> પણ એવું નથી કે તેની સાથે કોઈ અંતઃપ્રેરણા, ઊંડી અંતઃપ્રેરણા સંકળાયેલી હોય. જો તમે મને સવારે 2:00 વાગ્યે ઊઠાડો, અને મને ગાઢ ઊંઘમાંથી જગાડો અને સમય વિશે કોઈ વાસ્તવિક પ્રશ્ન પૂછો, તો હું એક માણસ તરીકે જવાબ આપીશ. ભૌતિકશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરનાર કોઈના જ્ઞાનના આધારે હું જવાબ નહીં આપું.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> મને તે ભવ્ય નથી લાગતું.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા, મારો મતલબ...</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હું કલ્પના કરી શકું છું કે એક દિવસ આપણે એવા બિંદુએ વિકસિત થઈશું જ્યાં કદાચ આપણે ખરેખર ઝડપી ગતિએ જીવનનો અનુભવ કરી રહ્યા હોઈશું, અથવા મજબૂત ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષમતા પર જીવનનો અનુભવ કરી રહ્યા હોઈશું. અને પછી, આપણે આપણી અંતઃપ્રેરણાને ત્યાં અમલમાં આવતી સાચી વાસ્તવિકતા તરફ ખસેડતી જોશું. પરંતુ ઓછી ગતિ અને ઓછી ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષમતા પર, ન્યુટોનિયન વિશ્વ-દૃષ્ટિ વિશ્વ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેનું વર્ણન કરવામાં ખૂબ જ સારી રીતે કાર્ય કરે છે, અને તે જ રીતે આપણી અંતઃપ્રેરણાનો વિકાસ થયો છે. અને તે જ વસ્તુ સાથે આપણે અટવાયેલા છીએ.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> ઠીક છે. ચાલો થોડીવાર માટે કેટલાક પ્રશ્નો લઈએ. અને પછી આપણે પાછા આવીશું અને અહીં વાત પૂરી કરીશું. મને લાગે છે કે ત્યાં એક છે - લોકો શું કરશે? ફક્ત - અહીં એક માઇક્રોફોન છે.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૧:</b> હાય, ડૉ. ગ્રીન. સ્ટ્રિંગ થિયરી માટે આપણી પાસે હાલમાં સૌથી સારા પુરાવા કયા છે? સ્ટ્રિંગ થિયરી માટે આપણી પાસે જે શ્રેષ્ઠ અને સૌથી વિશ્વસનીય પુરાવા છે તેમાંથી કેટલાક શું છે? આભાર.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા. પુરાવા એ છે કે સ્ટ્રિંગ થિયરી સાચી છે. સારું. તો, અન્ય પ્રશ્નો જે તમને પૂછવા ગમશે...</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> ના, ઠીક છે. તો, તમારા પ્રશ્નનો ઝડપી જવાબ બિલકુલ કંઈ નથી. સ્ટ્રિંગ થિયરી એ સંપૂર્ણપણે ગાણિતિક કાર્ય છે, અને હાલમાં, એવો કોઈ પ્રયોગ નથી કે જેના તરફ આપણે નિર્દેશ કરી શકીએ કે આ વિચાર માટે પુરાવા છે. અને તે કારણોસર, સ્ટ્રિંગ થિયરીને ખરેખર "સ્ટ્રિંગ પૂર્વધારણા" કહેવા જોઈએ. વિજ્ઞાનમાં "થિયરી" નો ખૂબ જ ચોક્કસ અર્થ છે. અને સ્ટ્રિંગ થિયરી હજુ સુધી તે સ્તર સુધી પહોંચી નથી.</p><p> હવે, એમ કહીને, હું ફક્ત એટલું જ કહેવા માંગુ છું કે આપણે ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સનું પરીક્ષણ કર્યું છે. આપણે જાણીએ છીએ કે તે વિશ્વની રીતનો એક ભાગ છે - આપણે સામાન્ય સાપેક્ષતાનું પરીક્ષણ કર્યું છે. આપણે જાણીએ છીએ કે તે વિશ્વની કાર્ય કરવાની રીતનો એક ભાગ છે. આપણે માનીએ છીએ કે બ્રહ્માંડમાં ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોનું સુસંગત વર્ણન હોવું જોઈએ. અને સ્ટ્રિંગ થિયરી, ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ અને સામાન્ય સાપેક્ષતા અથવા આપણા ગુરુત્વાકર્ષણના સિદ્ધાંત વિના - તેઓ સુસંગત રીતે ભેગા થતા નથી.</p><p> આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે સ્ટ્રિંગ થિયરીમાં, ઉદાહરણ તરીકે, તમને હિગ્સ ક્ષેત્ર અથવા કંઈક એવું મળે છે જે હિગ્સ ક્ષેત્ર હોઈ શકે છે. તમે જોશો કે તમે ઇલેક્ટ્રોન, ક્વાર્ક અને ન્યુટ્રિનોનો સમાવેશ કરી શકો છો. તમે જોશો કે તમે ગેજ સમપ્રમાણતાઓનો સમાવેશ કરી શકો છો જે નબળા બળ અને મજબૂત પરમાણુ બળને જન્મ આપે છે.</p><p> તો આ બધા વિચારો, જે 20મી સદીમાં ધીમે ધીમે, વ્યવસ્થિત રીતે વિકસિત થયા છે, તે બધા સ્ટ્રિંગ થિયરીમાં એક કુદરતી ઘર શોધે છે, જે ગુરુત્વાકર્ષણ અને ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સને એકસાથે લાવે છે. તેથી સિદ્ધાંત વિશે ઉત્સાહિત થવાના ઘણા કારણો છે, તેનો અભ્યાસ કરવા માટે પૂરતી પ્રેરણા મેળવવાના ઘણા કારણો છે. પરંતુ અમે હજુ સુધી પ્રયોગ સાથે સંપર્ક કર્યો નથી.</p><p> [ <em>સંગીત: મમ્મી દ્વારા "આઈ એમ 9 ટુડે"</em> ]</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> હું ક્રિસ્ટા ટિપેટ છું, અને આ <em>ઓન બીઇંગ</em> છે. આજે, ભૌતિકશાસ્ત્રી બ્રાયન ગ્રીન સાથે બ્રહ્માંડની પુનઃકલ્પના. અમે કોલંબિયાના ડેવિસ ઓડિટોરિયમમાં પ્રેક્ષકો પાસેથી પ્રશ્નો લઈ રહ્યા છીએ.</p><p> [ <em>સંગીત: મમ્મી દ્વારા "આઈ એમ 9 ટુડે"</em> ]</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> આભાર, ડૉ. ગ્રીન. તમારા બધા કાર્ય માટે અને તે મારા ગિલ્ડને જે રીતે માહિતી આપી રહ્યું છે તે બદલ આભાર. હું એક ધર્મશાસ્ત્રી છું. તો ખરેખર, મારી પાસે બે પ્રશ્નો છે. સ્વતંત્ર ઇચ્છા વિશેની તમારી વાતચીત મને સમજાઈ નથી અથવા મને ખાતરી નથી કે હું તેનાથી સંમત નથી. કારણ કે એવું લાગે છે કે તમારો પ્રસ્તાવ આપણને ખૂબ જ નિર્ણાયક બ્રહ્માંડમાં સ્થિત કરે છે, અને આપણે ફક્ત, કોઈક રીતે, લગભગ રોબોટ્સ છીએ જે આ સામાન્ય નિયમોમાંથી બહાર નીકળીને કાર્ય કરી રહ્યા છીએ. અને આ ખૂબ જ જટિલ અને સર્જનાત્મક અસ્તિત્વમાં કોઈ નવીનતા નથી કે આપણે સભાન માણસો છીએ. તે મારો પહેલો પ્રશ્ન છે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> તો, હા. તે સ્વીકારવું મુશ્કેલ છે.</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> તો શું તમે કંઈક કહી શકો છો...</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> પણ હું એમ કહેવાની હદ સુધી નહીં જઈશ કે તેમાં કોઈ નવીનતા નથી. પણ હા, સ્વતંત્ર ઇચ્છા જતી રહી શકે છે.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> તો, સ્વતંત્ર ઇચ્છા, એટલે કે પસંદગી. પસંદગી જેવી કોઈ વસ્તુ નથી?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> બરાબર છે.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> હું પ્રેમ કરવાનું પસંદ કરતો નથી. હું મારી જાતને વિસ્તૃત કરવાનું પસંદ કરતો નથી. હું જીવવાનું પસંદ કરતો નથી, કેમસ પાસે પાછા જવાનું પસંદ કરતો નથી.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> સારું, તે બધું "પસંદ કરો" દ્વારા તમે શું કહેવા માંગો છો તેના પર આધાર રાખે છે. તેથી, જો "પસંદ કરો" દ્વારા તમારો અર્થ એ છે કે તમે અન્યથા કરી શક્યા હોત, તો હું હા કહીશ. પરંતુ હું કહીશ કે તમારે "પસંદ કરો" શબ્દનો અર્થ ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવાની જરૂર છે. "પસંદ કરો" એ પસંદગીની સંવેદના છે. હવે એ હકીકત છે કે ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો ફક્ત પોતાને જ ચલાવી રહ્યા હતા, અને તેથી જ તમે જે કર્યું તે મૂળભૂત રીતે કર્યું, પરંતુ પસંદગી કરવી એ તે પસંદગી કરવાની સંવેદના હોવી જોઈએ. અને આપણા બધામાં તે સંવેદના છે.</p><p> અને તે એક એવી વ્યાખ્યા છે જે મને લાગે છે કે સારી રીતે કાર્ય કરે છે. તમારા અંતઃપ્રેરણામાં થોડો ફેરફાર કરવાની જરૂર છે જેથી તમે એ ઓળખી શકો કે એવું થઈ શકે છે કે ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો જે પડદા પાછળ રહીને બધું કરી રહ્યા છે. પણ હા, પસંદગીની તે ભાવના વાસ્તવિક છે. અને આપણે સ્વતંત્ર ઇચ્છાને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવી જોઈએ.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> સ્વતંત્ર ઇચ્છા...</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> સ્વતંત્ર ઇચ્છા એ પસંદગી કરવાની અનુભૂતિ છે. ભલે પડદા પાછળ, ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો તાર ખેંચી રહ્યા હતા.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> આભાર. મને હજુ પણ ખાતરી થઈ નથી.</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૨:</b> જોકે, મારો બીજો પ્રશ્ન દૈવી વાસ્તવિકતાને રજૂ કરવા સાથે સંબંધિત છે, જે - ચાલો "ભગવાન" શબ્દનો ઉપયોગ કરીએ. જ્યારે આપણે ધર્મશાસ્ત્રીય ગિલ્ડમાં હવે તે કરી રહ્યા નથી, ત્યારે તમે તેને ઉપર અને બહાર શા માટે રજૂ કરો છો?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> સારું, જો તમે "ભગવાન" શબ્દનો ઉપયોગ એવા અસ્તિત્વ માટે કરો છો જે આપણી આસપાસની દુનિયામાં આપણે જે વસ્તુઓ જોઈએ છીએ તે જ વસ્તુઓથી બનેલો છે, જે તે વસ્તુઓ દ્વારા સંચાલિત છે તે જ કાયદાઓ દ્વારા સંચાલિત છે, તો ભગવાન એક સંપૂર્ણ સુસંગત અને સમજદાર વિચાર છે. અને જો તમારો મતલબ એ જ છે, તો આપણે તે જ ભાષામાં વાત કરી રહ્યા છીએ. પરંતુ જો તમારો મતલબ પરંપરાગત રીતે ભગવાન દ્વારા જે અર્થ થાય છે તે છે, જે એક એવું અસ્તિત્વ છે જે મધ્યસ્થી કરી શકે છે, જે એવી વસ્તુઓનું કારણ બની શકે છે જે ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો દ્વારા સંચાલિત નથી, તો આપણે અલગ અલગ ભાષાઓમાં વાત કરી રહ્યા છીએ.</p><p> અને મારે કહેવું જોઈએ કે હું એમ નથી કહેતો કે આ વિચાર ખોટો છે. તે સાચો હોઈ શકે છે. એવું બની શકે છે કે આ બધા પાછળ ભગવાનનો હાથ હોય. કદાચ ભગવાને બધું ગોઠવ્યું હોય, અને આ વિચારોમાં કેટલીક ભિન્નતાઓ હોય છે જ્યાં ભગવાન પાછળ બેસીને બધું જ ચાલવા દે છે. અને તે જ શું થઈ રહ્યું છે તે હોઈ શકે છે. મારો ખરેખર કહેવાનો અર્થ એ નથી કે આ વિચાર ખોટો છે, પરંતુ એક વૈજ્ઞાનિક તરીકે, મને તે ખૂબ જ રસહીન લાગે છે કારણ કે તે મને અહીં જે ઊંડા પ્રશ્નો વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ તેમાંના કોઈપણમાં કોઈ નવી સમજ આપતું નથી. મને કંઈપણ ગણતરી કરવામાં મદદ કરતું નથી. મને આ મોટા રહસ્યોમાં થોડી સમજ મેળવવામાં મદદ કરતું નથી. તે ફક્ત એક રહસ્ય લે છે અને તે રહસ્યને ફરીથી લેબલ કરવા માટે બીજા ત્રણ અક્ષરના શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે. અને તેથી જ મને તે રસપ્રદ લાગતું નથી. એવું નથી કે તે ખોટું છે; મને તે રસપ્રદ લાગતું નથી.</p><p> મને ફક્ત એ વાતનો ઉલ્લેખ કરવા દો કે મને વિજ્ઞાન અને ધર્મ વચ્ચેનો સંવાદ ખૂબ જ રસપ્રદ લાગે છે, કારણ કે મારા માટે, તે એક એવી વાતચીત છે જે ખરેખર આપણે કોણ છીએ, આપણે ક્યાં હતા, અને સમજવાની આપણી ઇચ્છા, અને આપણે પોતાને કહેલી વાર્તાઓ, અને ઊંડી સમજ મેળવવાના પ્રયાસના મૂળ વિશે વાત કરે છે. મને તે ખૂબ જ રસપ્રદ લાગે છે. જ્યારે મેં કહ્યું કે તે રસહીન છે, ત્યારે મારો મતલબ ભૌતિકશાસ્ત્રના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં હતો. તે મને તે પ્રશ્નોમાં કોઈ પ્રગતિ કરવાની મંજૂરી આપતું નથી.</p><p> <b>પ્રેક્ષક સભ્ય ૩:</b> ડૉ. ગ્રીન, તમે આ ગાંડપણભરી ગાણિતિક વાસ્તવિકતા વિશે ખૂબ જ સુંદર રીતે વાત કરો છો જે આપણા અનુભવની સમજણને આધાર આપે છે, જે આપણે આ ઊંડા પ્રશ્નોમાંથી પસાર થઈએ છીએ. અને હું આ વાત સાથે સહમત છું કે એક સામાન્ય વ્યક્તિ તમને અનુવાદમાં જેટલું સાંભળી શકે છે. પરંતુ મારો પ્રશ્ન એ છે કે, જેમ જેમ આ ઊંડા પ્રશ્નોના જવાબો વધુને વધુ વિરોધાભાસી બનતા જાય છે, તેમ તેમ આમાંથી કોઈ પણ કેટલું ઉપયોગી અથવા કેટલું વાસ્તવિક છે કારણ કે તે ફક્ત એવા લોકો માટે જ સુલભ બને છે જેઓ આ પ્રકારના અદ્ભુત ગાણિતિક જવાબો સમજી શકે છે?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> સારું, ફરી એક વાર, જે વસ્તુઓ આપણા માટે જટિલ છે, તે આપણે સો વર્ષ પછી બીજા ધોરણમાં શીખવીશું. તેથી, આપણે આ હંમેશા જોઈએ છીએ. અને તેથી, મને નથી લાગતું કે આપણે સમયના એક ક્ષણના સ્નેપશોટ દ્વારા વસ્તુઓનો નિર્ણય કરી શકીએ કે આપણે કઈ બાબતોમાં આરામદાયક છીએ અને કઈ બાબતોમાં આપણે ઓછા આરામદાયક છીએ. પરંતુ મને લાગે છે કે એ ઓળખવું મહત્વપૂર્ણ છે કે, જેમ આપણે પહેલા ચર્ચા કરી રહ્યા હતા, ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સના અમૂર્ત ગુપ્ત વિચારો પણ, જો તમારી પાસે સેલ ફોન હોય તો તમે તમારા ખિસ્સામાં ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સને લઈ જઈ રહ્યા છો.</p><p> તમારી પાસે તે ઉપકરણ છે તે હકીકત, તમારી પાસે પર્સનલ કમ્પ્યુટર છે તે હકીકત, ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કિટ ધરાવતી કોઈપણ વસ્તુની હકીકત, તે બધું ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સના આ ફેન્સી ગણિત પર આધાર રાખે છે જે આપણને ઇલેક્ટ્રોનને ચાલાકી કરવાની મંજૂરી આપે છે, જેથી તેઓ આ નાના માઇક્રોસ્કોપિક સર્કિટમાંથી પસાર થઈ શકે. તેથી, આ વિચારો ફક્ત ગાંડા ગણિત નથી; તે ફક્ત દુનિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તેની વિચિત્ર અને અમૂર્ત આંતરદૃષ્ટિ નથી; તેઓ ખરેખર આપણા રોજિંદા જીવનમાં ઘૂસણખોરી કરવાની એક રીત ધરાવે છે.</p><p> તો, મને લાગે છે કે તેનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે આ બાબતો મહત્વની છે, ભલે સેલ ફોન ધરાવનાર વ્યક્તિ શ્રોડિંગરના સમીકરણને સમજે કે ન સમજે, તે ખરેખર મહત્વની છે. અને સમય જતાં, મને લાગે છે કે જેઓ આ વિચારોને સમજે છે અને જેઓ નથી સમજતા તેઓ વચ્ચેના અવરોધો ફરીથી ઓછા થશે. કારણ કે સમય જતાં, એક પેઢી માટે અભેદ્ય લાગતા વિચારો બીજી પેઢી માટે બીજી પ્રકૃતિ બની જાય છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> તો, આઈન્સ્ટાઈને કહ્યું હતું કે તેમની પાસે એક વૈશ્વિક ધાર્મિક સંવેદનશીલતા હતી જે આશ્ચર્ય, વિસ્મય અને રહસ્યની ભાવના વિશે હતી, અને તે પૂરતું હતું. મને કહો, શું તમારી પાસે વૈશ્વિક ધાર્મિક સંવેદનશીલતા છે, અથવા તે એક વાક્ય છે જે તમારા સાથે પડઘો પાડે છે? અથવા તમે તેનું વર્ણન કેવી રીતે કરશો?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા. ફરીથી, તે બધું આ શબ્દોના અર્થ પર આધાર રાખે છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> ખરું.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> પણ - તો, તેને લેબલ કર્યા વિના...</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> તો, તમે તમારા માટે કયા શબ્દોનો ઉપયોગ કરશો?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> હા, તેને લેબલ કર્યા વિના, હું તેનું વર્ણન ફક્ત એટલા માટે કરીશ કારણ કે મને બ્રહ્માંડને એકસાથે કેવી રીતે ગોઠવવામાં આવ્યું છે તેની અદ્ભુત સુમેળની ઊંડી સમજ છે, કે આ ખૂબ જ સરળ ગાણિતિક નિયમો સાથે જે ખરેખર ટી-શર્ટ પર લખી શકાય છે - આ અપોક્રિફલ નથી - મારો મતલબ છે કે, મારા બાળકો પાસે આવી ટી-શર્ટ છે, અને તેઓ ક્યારેક તે પહેરે છે.</p><p> આ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને, આપણે ખરેખર સમજી શકીએ છીએ કે બ્રહ્માંડ શરૂઆત પછીના એક સેકન્ડના વિભાજનથી કેવી રીતે વિકસિત થયું - બિગ બેંગ હજુ પણ એક રહસ્ય છે - પરંતુ આપણે સમજી શકીએ છીએ કે શરૂઆત પછીના એક સેકન્ડના વિભાજનથી તે કેવી રીતે વિકસિત થયું અને તેના સ્થૂળ વિગતવાર લક્ષણોને સારી રીતે સમજી શકીએ છીએ. તે એક અદ્ભુત બાબત છે. તે મારા માટે આધ્યાત્મિક છે. હકીકત એ છે કે તે બધું - બહારની દુનિયામાં આ જટિલતા થોડા સરળ વિચારો સુધી ઘટાડી શકાય છે. ગણિતની શક્તિ, મારા માટે, લગભગ એક આધ્યાત્મિક અનુભવ છે. તો, હા. હું કહીશ કે જો તે ધાર્મિક શું છે તેની સારી વ્યાખ્યા છે, તો હું ખૂબ જ ધાર્મિક છું.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> હું તો બસ - તમે તમારા બાળકોનો ઉલ્લેખ કર્યો, અને હું કલ્પના કરી રહી છું કે તેમના માટે એ કહેવું કેટલું સરળ રહેશે કે તેઓ જે કરે છે તે કરવા માટે તેમની પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી કારણ કે તેમની પાસે કોઈ સ્વતંત્ર ઇચ્છા નથી.</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> તેઓ કરે છે. અને તેઓ સાચા છે. તેમને ક્યારેય સજા થતી નથી. પણ મારી પાસે તેમને સજા કરવાનો કોઈ વિકલ્પ નહોતો. તે જ પ્રતિભાવ હતો.</p><p> [ <em>હાસ્ય</em> ]</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> આધ્યાત્મિક સંવેદનશીલતાના તે વિચારને અનુસરીને - બીજો વિચાર, છબી જે આઈન્સ્ટાઈને ઉપયોગમાં લીધી હતી તે બ્રહ્માંડ પાછળ મન અથવા બુદ્ધિની હતી, જેના દ્વારા તેમનો અર્થ સર્જક ભગવાન નહોતો. પરંતુ, ખાસ કરીને ગુપ્તતાના આ મુદ્દાના સંદર્ભમાં, અને આ વસ્તુની આસપાસ આપણે આખા સમય દરમિયાન ફરતા રહ્યા છીએ કે જેને તમે વાસ્તવિકતાનું સ્વરૂપ જાણો છો તે એવી વસ્તુ નથી જે આપણે અનુભવના ગડગડાટમાં અનુભવી શકીએ, જે આપણી પાસે છે.</p><p> તો, જો તમે વિચારો છો - અને મને ખબર નથી કે આ તમારા માટે ઉપયોગી શબ્દ છે કે નહીં - પણ જો તમે મન, બુદ્ધિ અથવા બ્રહ્માંડ પાછળના તે ક્રમ વિશે વિચારો છો, તો તમે તેની કલ્પના કેવી રીતે કરો છો? તેમાં કંઈક એવું પણ છે જે પોતાનો મુદ્દો રજૂ કરવા માટે ગુપ્તતાને સમાવિષ્ટ કરે છે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> તો, મારો મતલબ છે કે, ધ્યાનમાં રાખવા જેવી મહત્વની વાત - મને લાગે છે કે ઘણા ભૌતિકશાસ્ત્રીઓનો આ દ્રષ્ટિકોણ હોય છે - આપણે એવું નથી માનતા કે આ બધા પાછળ કોઈ મન હોય છે, પણ આપણે કરીએ છીએ...</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> ખરું. ના, હા.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> પણ હું કહીશ કે આપણે કલ્પના કરીએ છીએ કે આ શક્તિશાળી કાયદાઓ એવા કાર્યો કરી શકે છે જે તમે તેમના દ્વારા કરવામાં આવતી અપેક્ષા ન રાખતા હોય, સમીકરણો પર સૌથી સરળ નજર નાખતા. મારો મતલબ, સામાન્ય સાપેક્ષતા, ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સમાં સરળ સમીકરણ અને કણ ભૌતિકશાસ્ત્રના માનક મોડેલ - જો આપણે તેને અબજો વર્ષો દરમિયાન મિશ્રિત કરીએ, તો તે કેવી રીતે હોઈ શકે છે કે તમને અને મને, આ જટિલ, જ્ઞાનાત્મક અસ્તિત્વ પ્રાપ્ત કરવાનું કાવતરું કરી શકે છે?</p><p> ઉત્ક્રાંતિ પરિવર્તન દ્વારા કાર્ય કરતા ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોમાંથી આપણે ખરેખર કેવી રીતે બહાર આવી શકીએ? પણ એ ગણિતની શક્તિ છે. તો જો તમે ઇચ્છો તો, છુપાયેલ હાથ છે. જો તમે ઇચ્છો તો તેને ભગવાનનો છુપાયેલ હાથ કહો. હું તેને ફક્ત સમીકરણોનો છુપાયેલ હાથ કહીશ. અને તે આપણને શરૂઆતથી અહીં સુધી પહોંચાડે છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> ઠીક છે. મને લાગે છે કે આ તમારો છેલ્લો શબ્દ છે. આભાર, બ્રાયન ગ્રીન.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> મને ખુશી છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> આવવા બદલ આપ સૌનો આભાર.</p><p> [તાળીઓ]</p><p> [ <em>સંગીત: "સમર કલર" - આઈ એમ રોબોટ એન્ડ પ્રાઉડ</em> ]</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> બ્રાયન ગ્રીન કોલંબિયા યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિકશાસ્ત્ર અને ગણિતના પ્રોફેસર છે. તેઓ વર્લ્ડ સાયન્સ ફેસ્ટિવલના સહ-સ્થાપક પણ છે. તેમના પુસ્તકોમાં <em>ધ એલિગન્ટ યુનિવર્સ</em> અને <em>ધ હિડન રિયાલિટી: પેરેલલ યુનિવર્સ એન્ડ ધ ડીપ લોઝ ઓફ ધ કોસ્મોસનો</em> સમાવેશ થાય છે.</p><p> [ <em>સંગીત: "સમર કલર" - આઈ એમ રોબોટ એન્ડ પ્રાઉડ</em> ]</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> તો, બ્રાયન ગ્રીન સાથેની મારી વાતચીતનો એક ભાગ હજુ પણ મને ખરેખર મૂંઝવણમાં મૂકે છે, અને અમે તેને શોમાં સમાવી શક્યા નહીં. સ્ટ્રિંગ થિયરી જે દૃશ્યો સૂચવે છે તેમાંથી એક એ છે કે આપણે જેને વાસ્તવિકતા તરીકે માનીએ છીએ, જેમાં આપણે પોતે પણ શામેલ છીએ, તે હોલોગ્રામ જેવું છે.</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> આ વિચારના ઇતિહાસમાં ભૌતિકશાસ્ત્રનો ઘણો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ પ્રસ્તાવ એ છે કે આપણે ખરેખર ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમોનું હોલોગ્રાફિક પ્રક્ષેપણ હોઈ શકીએ છીએ જે આપણી આસપાસની પાતળી સપાટી પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જેમ કે બ્રહ્માંડના દૂરના કિનારે, જેમ હોલોગ્રામ પ્લાસ્ટિકનો પાતળો ટુકડો છે, જે યોગ્ય રીતે પ્રકાશિત થાય છે, ત્યારે વાસ્તવિક 3D છબી બનાવે છે. જો તમે ઈચ્છો તો, આપણે તે સીમાવર્તી સપાટી પર અસ્તિત્વમાં રહેલા ભૌતિકશાસ્ત્રની 3D છબી હોઈ શકીએ છીએ.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> શું આ માહિતીના સ્ત્રોત પર પ્રશ્ન નથી ઉભો થતો? મારો મતલબ, તમે જે ઉપમાઓનો ઉપયોગ કર્યો છે તેમાંથી એક - એવું લાગે છે કે આપણે આર્કિટેક્ટના બ્લુપ્રિન્ટના ગગનચુંબી ઇમારત છીએ, અથવા - પણ કોણ છે - તે બ્લુપ્રિન્ટનો સ્ત્રોત શું છે?</p><p> <b>શ્રી ગ્રીન:</b> ખરું. જવાબ આપવો મુશ્કેલ છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> બ્રાયન ગ્રીન સાથેની મારી વાતચીતમાંથી આ અને અન્ય રસપ્રદ વિચારો સાંભળવા માટે, onbeing.org પર અથવા તમે જ્યાં પણ તમારા પોડકાસ્ટ ડાઉનલોડ કરો છો ત્યાં અનએડિટેડ ઇન્ટરવ્યૂ શોધો.</p><p> [ <em>સંગીત: કેટટેલ દ્વારા "ટ્વિંકલ ટ્વિંકલ"</em> ]</p><p> <b>સ્ટાફ:</b> <em>ઓન બીઇંગમાં</em> ટ્રેન્ટ ગિલિસ, ક્રિસ હીગલ, લીલી પર્સી, મારિયા હેલ્ગેસન, માયા ટેરેલ, મેરી સેમ્બિલે, બેથેની માન અને સેલેના કાર્લસન છે.</p><p> <b>શ્રીમતી ટિપેટ:</b> આ અઠવાડિયે કોલંબિયા ખાતે રોબર્ટ પોલેક, એમ્મા ચાંગ અને મિરાન્ડા હોકિન્સનો અને આર્ગોટ સ્ટુડિયોના પોલ રુએસ્ટનો ખાસ આભાર.</p><p> અમારું સુંદર થીમ સંગીત ઝો કીટિંગ દ્વારા પ્રદાન અને કંપોઝ કરવામાં આવ્યું છે. અને દરેક શોમાં અમારા અંતિમ શ્રેય ગાતો છેલ્લો અવાજ હિપ-હોપ કલાકાર લિઝોનો છે.</p><p> <em>ઓન બીઇંગ</em> અમેરિકન પબ્લિક મીડિયા ખાતે બનાવવામાં આવ્યું હતું. અમારા ભંડોળ ભાગીદારોમાં શામેલ છે:</p><p> જોન ટેમ્પલટન ફાઉન્ડેશન.</p><p> ફેટ્ઝર સંસ્થા, પ્રેમાળ વિશ્વ માટે આધ્યાત્મિક પાયો બનાવવામાં મદદ કરે છે. તેમને fetzer.org પર શોધો.</p><p> કેલિઓપિયા ફાઉન્ડેશન, એક એવું ભવિષ્ય બનાવવા માટે કામ કરે છે જ્યાં સાર્વત્રિક આધ્યાત્મિક મૂલ્યો આપણા સામાન્ય ઘરની સંભાળ રાખવાનો પાયો બનાવે છે.</p><p> હેનરી લ્યુસ ફાઉન્ડેશન, પબ્લિક થિયોલોજી રીઇમેજિન્ડના સમર્થનમાં.</p><p> ઓસ્પ્રે ફાઉન્ડેશન, સશક્ત, સ્વસ્થ અને પરિપૂર્ણ જીવન માટે ઉત્પ્રેરક.</p><p> અને લીલી એન્ડોમેન્ટ, ઇન્ડિયાનાપોલિસ સ્થિત, ખાનગી કૌટુંબિક ફાઉન્ડેશન જે તેના સ્થાપકોના ધર્મ, સમુદાય વિકાસ અને શિક્ષણમાં હિતોને સમર્પિત છે.</p> </div> </div>    <div class="inline-share-icons border-0 mt-0 pt-0"> <div class="d-flex align-items-center"> <span class="me-3 fw-semibold">Share this story:</span> <div> <a href="http://www.facebook.com/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on Facebook"> <i class="fab fa-facebook-f"></i> </a> <a href="https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F&text=%3Cp%3E%3C%2Fp%3E%3Ciframe+frameborder%3D%22no%22+height%3D%22300%22+scrolling%3D%22no%22+src%3D%22https%3A%2F%2Fw.soundcloud.com%2Fplayer%2F%3Furl%3Dhttps%253A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F325531486%26amp%3Bcolor%3D%2523ff5500%26amp%3Bauto_play%3Dfalse%26amp%3Bhide_related%3Dfalse%26amp%3Bshow_comments%3Dtrue%26amp%3Bshow_user%3Dtrue%26am%20%3A%20%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%9E%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%A8%E0%AA%BE+%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%A0%E0%AA%A8%E0%AB%87+%E0%AA%86%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95+%E0%AA%AC%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BE+%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87.+%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80+%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%A8%3A+%E0%AA%A8%E0%AA%BE%2C+%E0%AA%A4%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%87+%E0%AA%AB%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4+%E0%AA%97%E0%AA%A3%E0%AA%BF%E0%AA%A4+%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%96%E0&via=&hashtags=" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on Twitter"> <i class="fab fa-twitter"></i> </a> <a href="https://www.linkedin.com/sharing/share-offsite/?url=https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon" aria-label="Share on LinkedIn"> <i class="fab fa-linkedin-in"></i> </a> <a href="https://api.whatsapp.com/send?text=%3Cp%3E%3C%2Fp%3E%3Ciframe+frameborder%3D%22no%22+height%3D%22300%22+scrolling%3D%22no%22+src%3D%22https%3A%2F%2Fw.soundcloud.com%2Fplayer%2F%3Furl%3Dhttps%253A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F325531486%26amp%3Bcolor%3D%2523ff5500%26amp%3Bauto_play%3Dfalse%26amp%3Bhide_related%3Dfalse%26amp%3Bshow_comments%3Dtrue%26amp%3Bshow_user%3Dtrue%26am%20%3A%20%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%9E%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%A8%E0%AA%BE+%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%A0%E0%AA%A8%E0%AB%87+%E0%AA%86%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95+%E0%AA%AC%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BE+%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87.+%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80+%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%A8%3A+%E0%AA%A8%E0%AA%BE%2C+%E0%AA%A4%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%87+%E0%AA%AB%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%A4+%E0%AA%97%E0%AA%A3%E0%AA%BF%E0%AA%A4+%E0%AA%B6%E0%AB%80%E0%AA%96%E0%20https%3A%2F%2Fwww.dailygood.org%2Fstory%2F1766%2Freimagining-the-cosmos-on-being%2F" target="_blank" class="share-icon d-none d-sm-inline-flex" aria-label="Share on WhatsApp"> <i class="fab fa-whatsapp"></i> </a> </div> </div> </div>   <div class="comments-section mt-3 border-top-0"> <a name="addcomment"></a> <h3 class="h5 pb-2 section-header"> <i class="bi bi-chat-quote text-primary"></i> <span>COMMUNITY REFLECTIONS</span> <hr> </h3> <div class="alert alert-success mb-5" role="alert" id="cmtform_box"> <h5 class="card-title mb-3 fw-bold p-0 fs-2">SHARE YOUR REFLECTION</h5> <form id="comment-form" method="post" action="https://www.dailygood.org/story/1766/reimagining-the-cosmos-on-being/"> <input type="hidden" name="t" value="addComment"> <input type="hidden" name="story_id" value="1766"> <input type="hidden" name="pcmt_id" id="pcmt_id" value=""> <div id="form-message-container" class="mb-3" style="display:none;"></div> <textarea id="comment_text" name="comment_text" rows="3" class="form-control mb-3" placeholder="Share your thoughts on this story..." required></textarea> <div class="row mt-3"> <div class="col-sm-6"> <div class="input-group mb-3"> <span class="input-group-text"><i class="far fa-user"></i></span> <input type="text" name="comment_name" id="comment_name" value="" class="form-control" placeholder="Your name" required> </div> </div> <div class="col-sm-6"> <div class="input-group mb-3"> <span class="input-group-text"><i class="far fa-envelope"></i></span> <input type="email" name="comment_email" id="comment_email" value="" class="form-control" placeholder="Your email (not published)" required> </div> </div> </div> <div class="d-flex justify-content-between align-items-center mt-3"> <div class="form-check"> <input class="form-check-input" type="checkbox" id="subscribe" name="subscribe" value="1"> <label class="form-check-label" for="subscribe"> Notify me of follow-up comments </label> </div> <div>  <button type="submit" class="btn btn-info px-4 g-recaptcha" data-sitekey="6Ld9FbYpAAAAAGIucyXK_lxDVb-6tDGgPuXN0OPm" data-callback='onSubmit' data-action='submit'> <i class="bi bi-send me-2"></i>Post Comment </button> </div> </div> </form> </div> <script src="https://www.google.com/recaptcha/enterprise.js?render=6Ld9FbYpAAAAAGIucyXK_lxDVb-6tDGgPuXN0OPm"></script> <script> function onSubmit(token) { document.getElementById("comment-form").submit(); }</script> <script> $(document).ready(function() { // Toggle between short and full comments $('.see_full_cmt').on('click', function(e) { e.preventDefault(); var cid = $(this).attr('cid'); $('.short_cmt' + cid).hide(); $('.long_cmt' + cid).show(); }); $('.see_short_cmt').on('click', function(e) { e.preventDefault(); var cid = $(this).attr('cid'); $('.long_cmt' + cid).hide(); $('.short_cmt' + cid).show(); }); }); </script> </div>   </div> </div> </div> </div> </section> <script src="js/story.js?2cue"></script>  <footer class="footer"> <div class="container"> <div class="row"> <div class="col-md-5 mb-4 mb-md-0"> <h5 class="footer-title">About DailyGood</h5> <p class="footer-about-text"> For over 29 years, DailyGood has been a volunteer-led movement to share uplifting stories that connect hearts and inspire action — all without ads, agendas, or asks. Change the story, change the world. </p> <a href="about" class="footer-about-link"> <span>Learn Our Story</span> <i class="bi bi-arrow-right"></i> </a>  </div> <div class="col-md-1 mb-4 mb-md-0"></div> <div class="col-md-3 mb-4 mb-md-0"> <h5 class="footer-title">Get More Engaged</h5> <div class="footer-links"> <a href="subscribe">Subscribe to Our Newsletters</a> <a href="https://pod.servicespace.org/apply/" target="_blank">Join Peer-learning Pods</a> <a href="https://www.awakin.ai" target="_blank">Chat with Compassion AI</a> <a href="https://www.awakin.org/v2/calls" target="_blank">Listen to Awakin Podcast</a> </div> </div> <div class="col-md-3"> <h5 class="footer-title">Connect With Us</h5> <div class="footer-links"> <a href="suggest"><i class="bi bi-lightbulb me-2"></i>Suggest A Story</a> <a href="publish"><i class="bi bi-send me-2"></i>Share Your Story</a> <a href="my"><i class="bi bi-people me-2"></i>Volunteer With Us</a> <a href="contact"><i class="bi bi-envelope me-2"></i>Send An Email</a> </div> </div> </div> <div class="copyright text-center"> <p>DailyGood — a project of <a target='_blank' href="https://www.servicespace.org">ServiceSpace</a>.</p> </div> </div> </footer>  <script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/bootstrap@5.1.3/dist/js/bootstrap.bundle.min.js"></script>  <script src="https://cdnjs.cloudflare.com/ajax/libs/OwlCarousel2/2.3.4/owl.carousel.min.js"></script>   <script src="js/scripts.js?2cue"></script> <script> (function() { 'use strict'; console.log('SSO: Script starting'); // Skip SSO on dev/coder environments — no production Pod to check against if (window.location.hostname.endsWith('.coder.dev.servicespace.org')) { console.log('SSO: Dev environment detected, skipping SSO check'); return; } // Cooldown periods (in milliseconds) var QUICK_COOLDOWN = 10000; // 10 seconds - between any checks (per-tab) var NOT_LOGGED_IN_TTL = 1800000; // 30 minutes - how long to remember "not logged in" var VISIBILITY_MIN_AGE = 300000; // 5 minutes - min age before tab-switch triggers recheck // When user returns to this tab after being away a while, clear the // "not logged in" cache so we re-check SSO status. This handles the // case where user logs in on another tab/site then returns here. document.addEventListener('visibilitychange', function() { if (document.visibilityState === 'visible') { var checkedAt = parseInt(localStorage.getItem('sso_not_logged_in_at') || '0'); if (checkedAt && (Date.now() - checkedAt >= VISIBILITY_MIN_AGE)) { console.log('SSO: Tab visible after 5+ min, clearing cache for fresh check'); localStorage.removeItem('sso_not_logged_in_at'); sessionStorage.removeItem('sso_last_attempt'); } } }); // Check if user just logged out - skip SSO check to prevent re-login loop if (document.cookie.indexOf('sso_logout=') !== -1) { console.log('SSO: Recent logout detected, skipping check'); // Clear the cookie now that we've respected it document.cookie = 'sso_logout=; expires=Thu, 01 Jan 1970 00:00:00 UTC; path=/;'; // Also cache that we're not logged in (prevents check on next tab) localStorage.setItem('sso_not_logged_in_at', Date.now().toString()); return; } var urlParams = new URLSearchParams(window.location.search); var ssoToken = urlParams.get('sso_token'); // Handle returning from redirect-based flow with sso_token if (ssoToken) { console.log('SSO: Has sso_token from redirect flow, completing login'); sessionStorage.setItem('sso_last_attempt', Date.now().toString()); // Clear the "not logged in" cache since we're about to log in localStorage.removeItem('sso_not_logged_in_at'); // Clean the URL by removing sso_token parameter var cleanUrl = window.location.href.split('?')[0]; var params = new URLSearchParams(window.location.search); params.delete('sso_token'); params.delete('sso_checked'); var remainingParams = params.toString(); if (remainingParams) { cleanUrl += '?' + remainingParams; } // Redirect to local login endpoint with the token window.location.href = '/sso/login.php?token=' + encodeURIComponent(ssoToken) + '&return=' + encodeURIComponent(cleanUrl); return; } // If sso_checked flag is present, Pod confirmed we're not logged in there if (urlParams.get('sso_checked')) { console.log('SSO: sso_checked param present, user not logged in on Pod'); // Store in localStorage so ALL tabs know we're not logged in localStorage.setItem('sso_not_logged_in_at', Date.now().toString()); sessionStorage.setItem('sso_last_attempt', Date.now().toString()); // Clean sso_checked from URL so it doesn't appear in shared/copied links var params = new URLSearchParams(window.location.search); params.delete('sso_checked'); var clean = params.toString(); var cleanUrl = window.location.pathname + (clean ? '?' + clean : '') + window.location.hash; history.replaceState(null, '', cleanUrl); return; } // Check localStorage cache: are we already confirmed "not logged in"? var notLoggedInAt = parseInt(localStorage.getItem('sso_not_logged_in_at') || '0'); if (notLoggedInAt && (Date.now() - notLoggedInAt < NOT_LOGGED_IN_TTL)) { console.log('SSO: Cached not-logged-in (' + Math.round((NOT_LOGGED_IN_TTL - (Date.now() - notLoggedInAt))/60000) + ' min remaining), skipping'); return; } // Quick cooldown: Don't check too frequently within same tab (10 seconds) var lastAttempt = parseInt(sessionStorage.getItem('sso_last_attempt') || '0'); if (Date.now() - lastAttempt < QUICK_COOLDOWN) { console.log('SSO: Within quick cooldown, skipping check'); return; } // Prevent concurrent checks if (window.ssoChecking) { console.log('SSO: Already checking, skipping'); return; } window.ssoChecking = true; // Helper function to do redirect-based SSO check function doRedirectCheck() { console.log('SSO: Using redirect approach'); sessionStorage.setItem('sso_last_attempt', Date.now().toString()); var returnUrl = encodeURIComponent(window.location.href); window.location.href = 'https://pod.servicespace.org/sso/check.php?return=' + returnUrl; } // Check if we already tried fetch and it failed (use redirect instead) var fetchFailed = sessionStorage.getItem('sso_fetch_failed'); if (fetchFailed) { console.log('SSO: Fetch previously failed, using redirect approach'); sessionStorage.removeItem('sso_fetch_failed'); doRedirectCheck(); return; } console.log('SSO: Starting fetch to Pod status endpoint'); // Try fetch approach first (works when third-party cookies allowed) fetch('https://pod.servicespace.org/sso/status.php', { method: 'GET', credentials: 'include', mode: 'cors', cache: 'no-store' }) .then(function(response) { console.log('SSO: Got response', response.status); if (!response.ok) throw new Error('Network error: ' + response.status); return response.json(); }) .then(function(data) { console.log('SSO: Parsed data', data); sessionStorage.setItem('sso_last_attempt', Date.now().toString()); if (data.logged_in && data.token) { console.log('SSO: User logged in on Pod, redirecting to local login'); // Clear cached "not logged in" since user IS logged in localStorage.removeItem('sso_not_logged_in_at'); window.location.href = '/sso/login.php?token=' + encodeURIComponent(data.token) + '&return=' + encodeURIComponent(window.location.href); } else if (!data.logged_in && data.cookie_present === false) { // Third-party cookies are blocked! // Pod didn't receive any cookies, so it can't know if user is logged in // Try redirect fallback which uses first-party Pod cookie console.log('SSO: Cookies blocked (third-party), trying redirect fallback'); doRedirectCheck(); } else { console.log('SSO: Not logged in on Pod (confirmed with cookies present)'); // User genuinely not logged in on Pod - cache in localStorage localStorage.setItem('sso_not_logged_in_at', Date.now().toString()); window.ssoChecking = false; } }) .catch(function(error) { console.log('SSO: Fetch failed:', error.message); // Mark that fetch failed so we use redirect sessionStorage.setItem('sso_fetch_failed', '1'); sessionStorage.setItem('sso_last_attempt', Date.now().toString()); doRedirectCheck(); }); })(); </script> </body> </html>