Wat De Dood Mij Over Het Leven Leerde

Een onderdeel van mijn zomerstage bij ServiceSpace.org bestond uit het aangaan van gesprekken met mensen die ik niet kende. Eén vraag die ik hen stelde was: wat weten ze zeker in het leven? Iets wat ze met zekerheid weten. Toen mij deze vraag werd gesteld, schoot me meteen te binnen: de dood. De dood is overal. En ik bedoel niet dat de dood overal is in een cynische of morbide zin, maar de dood is een onvermijdelijk onderdeel van het leven. In plaats van de dood te zien als iets goeds of slechts, is het gewoon iets dat gebeurt.

Toen ik twaalf was, ging ik naar een kostschool die tevens een tempel was. Mijn ouders kwamen me ophalen voor de kerstvakantie. Mijn moeder was van plan om in de tempel te blijven voor een retraite, maar ik smeekte haar om terug te komen, omdat ik dan eindelijk thuis zou zijn. Mijn moeder luisterde naar me en we begonnen terug te rijden naar huis. De schemering viel en het regende zachtjes. Voor het eerst sinds ik op de kostschool zat, hadden mijn ouders en ik een vrolijk gesprek in de auto, zonder enig teken van ruzie. Ik kan me het exacte moment niet meer herinneren; ik kan me zelfs niet herinneren dat het gebeurde. Het volgende dat ik me vaag kan herinneren, is dat ik wakker werd in een ziekenhuisbed, en de dagen erna dwaalde ik af en toe af.

De dood rukt je los uit een relatie en we zijn voor een groot deel de som van onze relaties. De relatie tussen moeder en kind is bijzonder uniek en onvervangbaar. Hoe vertel je een kind dat die relatie door de dood is verbroken? Ik kan me niet specifiek herinneren dat me werd verteld dat mijn moeder ter plaatse van het auto-ongeluk was overleden, maar het drong tot me door toen ik met mijn broer, vader en alleen op de terugweg was.

Er is een citaat dat luidt: "Als iemand van wie je houdt overlijdt en je het niet verwacht, verlies je haar niet in één keer; je verliest haar in stukken over een lange periode." En zo voelde het een hele tijd. Omgaan met verdriet als kind is heel bijzonder. De begrafenis van mijn moeder was precies een week na haar overlijden, en ik kon toen nauwelijks verwerken wat er gebeurd was. Ik was verdoofd en wist niet wat ik moest voelen.

De dood is zo abrupt en plotseling dat we in een soort shock raken. Dat abrupte einde en dan is er niets meer. Niet meer terugdraaien wat er is gebeurd, niet meer van wat er had kunnen zijn. Pas na dat ene moment dat alles verandert, is al het andere te laat. En dat was waarschijnlijk het ergste van alles: het verdriet om niet te weten hoe het zou zijn als mijn moeder er was geweest bij de grote en kleine gebeurtenissen in mijn leven, in de wereld. Jarenlang wist ik niet wat ik met het verdriet aan moest, en het manifesteerde zich waarschijnlijk op manieren waarvan ik me niet eens bewust was.

Maar na verloop van tijd verzoen je je met dit verlies. Het is niet zo dat je er vrede mee hebt, maar je leert het te accepteren zoals het is.

"Rouw kan een last zijn, maar ook een anker. Je raakt gewend aan het gewicht [en aan] hoe het je op je plaats houdt." De dood van mijn moeder werd een anker – in zekere zin drukte het me neer. Ik merkte dat ik veel vaker over haar dood praatte dan nodig was. Het was als een droevig liedje dat zich herhaalde op een kapotte platenspeler. Ik probeerde het te laten lijken alsof mijn vroegwijze en verantwoordelijke houding na de dood van mijn moeder op de een of andere manier triomfantelijk was en kracht uitstraalde. Hoewel haar dood een van de ergste ervaringen in mijn leven was, besefte ik dat dit niet het eerste nare was dat me overkwam, en waarschijnlijk ook niet het laatste. De dood kan een obscure en vertekende kijk op de werkelijkheid geven.

Op andere manieren was de dood van mijn moeder een anker in de zin dat het me hielp om met beide benen op de grond te blijven. Wanneer er andere minder fijne dingen gebeuren, en ik mezelf wat tijd gun en een stap terug doe, wordt de teleurstelling minder. In plaats van het te zien als een op zichzelf staande gebeurtenis, iets slechts, kan ik het grotere geheel zien. In het grote geheel worden deze momenten van lijden aangevuld met momenten van vreugde. Zonder mijn moeder ben ik veel dichter bij mijn vader gekomen en is onze relatie geweldig. Deze confrontatie met de dood heeft me ook andere relaties in mijn leven doen koesteren. Of het nu door de dood komt of iets anders, je weet nooit wanneer iemand permanent uit je leven verdwijnt, en je wilt de tijd die je met hem of haar hebt niet als vanzelfsprekend beschouwen. Haar dood heeft me geholpen om opener te zijn en anderen om steun te vragen, en ik heb een overvloed aan dynamische mensen ontmoet. En op subtiele manieren heeft haar dood me geleerd om nederiger over het leven te denken.

De dood is iets vreemds. Hoewel het voortdurend gebeurt, kan het je overvallen. Mens zijn betekent volledig accepteren hoe je reageert en omgaat met de dood. Je er niet door laten overweldigen, er niet door geobsedeerd raken. Maar het ook niet te ver laten glippen, zodat je de directheid van deze realiteit verliest. Want juist door iets te verliezen waar we ons zo sterk mee identificeren, kunnen we onszelf vinden.

Klik op de afspeelknop hieronder om het bovenstaande te beluisteren in de stem van de auteur: