Hvíld Og afkastamikil, sköpun Og COVID-19

Þetta ár mun örugglega skrá sig í sögubækurnar — bæði í heimssögunni og í persónulegri sögu. Við höfum öll sögu að segja um hvernig faraldurinn hefur haft áhrif á okkur og þá sem við þekkjum. Eitt sem snýst um heppni snýst um að vera öruggur og heilbrigður; annað sem snýst um óheppni snýst um að veikjast og deyja. Ég er þakklát fyrir að aðrir þættir eru ekki svona alvarlegir, ekki svona svartir og hvítir. Í nokkrum nýlegum samræðum við vini sem eru líka skapandi hef ég heyrt fjölbreytt svör við spurningunni: „Hvernig hefur Covid-19 haft áhrif á sköpunargáfu þína?“

Mont Sainte-Victoire og brúin í Arc River-dalnum (1882-1885), eftir Paul Cézanne. Metropolitan-listasafnið, New York. Heimild: commons.wikimedia.org/

Sumir hafa fengið innblástur til að skapa ný verk. Aðrir hafa talað um ár í hvíld. Það er hugtak sem við heyrum sjaldan eða aldrei í menningu sem er helguð – eða réttara sagt, heltekin af – stöðugri framleiðni. Tökum landbúnaðarstarfsemi sem dæmi: hver ekra og hver skepna verður að gefa hámarksuppskeru allan tímann, jafnvel þótt það sé óeðlilegt. Náttúran virkar í hringrásum og einn hluti af því er hvíld, sem leiðir til endurnýjunar. Hefðbundið var það þannig sem fólk skildi ræktun: „Sex ár skalt þú sá land þitt og safna uppskeru þess, en sjöunda árið skalt þú láta það hvíla og liggja í hvíld…“ (2. Mósebók 23:10-11 )

Flatland River (1997), eftir Wayne Thiebaud. San Francisco Museum of Modern Art, San Francisco. © Wayne Thiebaud. Mynd: Katherine Du Tiel. Heimild: brooklynrail.org/2019/03/

Kannski hefur þetta ár gefið sumum listamönnum tíma til að hugleiða, þróa nýjar hugmyndir og jafnvel taka aðra stefnu. Í einu samtali sagði listamaður sem setti uppsetningarverk að sumar af bestu hugmyndum hennar kæmu frá leiðindum. Kannski er leiðindi eins og að liggja í hvíld. Ef við erum ekki stöðugt upptekin gefst huganum og líkamanum tækifæri til að taka sér pásu. Í þeirri pásu verður endurnýjun möguleiki: ný fræ geta verið sáð og að lokum uppskorin. En vegna þess að hvíldarland er óarðbært er of auðvelt að líta á hvíld sem leti frekar en mótefni við þreytu. Stundum hef ég velt því fyrir mér hvort ég sé skyndilega orðinn að snigli vegna þess að ég hef ekki alveg nýtt verk til að sýna. Of oft, þegar við sjáum ekkert gerast á yfirborðinu, gerum við okkur ekki grein fyrir því að eitthvað gæti verið að vaxa hljóðlega í neðanjarðarmyrkrinu.

Porträt der Jeanne Hébuterne in dunkler Kleidung (1918) , eftir Amedeo Modigliani. Einkasafn, París. Heimild: commons.wikimedia.org/

Orð listamannsins um að finna gildi í leiðindum vöktu athygli mína, sérstaklega þar sem ég hef lengi talið mig vera einhvern sem leiðist aldrei – lífið er alltof áhugavert! Og hvenær er tími til að vera leiðinleg? Allt árið hef ég fengið fjölda boða um að sækja Zoom ráðstefnur, fundi, viðtöl, pallborðsumræður, námskeið, kynningar, sýningar, tónleika og fleira. Vissulega hafa mörg þeirra verið áhugaverð, fræðandi, jafnvel skemmtileg. Ég kann mjög að meta þann fordæmalausa aðgang að svo mörgu sem annars myndi fela í sér kostnaðarsöm ferðalög. En þegar pósthólfið mitt fyllist af þessum tilboðum daglega get ég ekki annað en lýst vantrú: „Haldið þau að ég sitji bara hérna auðum höndum, dauðleið?“

Leiðindi á lexíum, eftir August Heyn (1831-1920). Heimild: commons.wikimedia.org/

Eftir að ég las bókadóm þar sem höfundurinn vísar til kafla um „aðlögunarhæfni leiðinda“ vakti hugtakið áhuga minn og ákvað að komast að því hverjir þessir kostir eru. Rannsóknir í atferlisvísindum sýndu mér áhuga á björtu hliðum leiðinda. Einn sérstakur kostur vakti athygli mína: leiðindi geta aukið sköpunargáfu og gert kleift að leysa vandamál með því að leyfa huganum að reika og dagdreyma, eitthvað sem við getum ekki gert þegar við erum alltaf að verki. Það virðist sem, í fjarveru utanaðkomandi örvunar (hvar getum við í dag fundið okkur án hennar?!), séum við líklegri til að nota ímyndunaraflið okkar og hugsa á óhefðbundinn hátt.

Súkkulaðibikarinn ( La Tasse de chocolat ) (um 1912), eftir Pierre-Auguste Renoir. Barnes-stofnunin, Fíladelfía. Heimild: commons.wikimedia.org/

Samt hef ég tekið eftir því að það að liggja í óreiðu veldur mér stundum óþægindum vegna þess að ég finn svo mikla uppfyllingu þegar ég er sokkinn í verkefni. Ég minni mig á að vera ekki hræddur við að liggja í óreiðu um stund. Albert Einstein sagði: „Sköpunargáfa er leifar tímans sem sóast er.“ Ég túlka það sem að við sóum ekki tíma bara vegna þess að við erum ekki upptekin við að framleiða eitthvað áþreifanlegt.

Þrátt fyrir hversu mikið hlutirnir hafa hægt á sér hefur ég verið hissa á því hversu hratt árið hefur liðið, þó að ég hafi aðeins búið til nokkur lítil verk og fullt af barnasængum sem gefnar eru til góðgerðarstofnana. Þó að ég hafi ekki getað ferðast hef ég ferðast dýpra inn í sjálfa mig, kannað það sem ég hefði annars ekki fundið tíma fyrir. Að fara ekki neitt í ár hefur leitt til óvæntrar hvíldarleysis og ég finn eitthvað hrærast í því.

Leið (1914), eftir Walter Sickert. Tate-safnið, London. Heimild: commons.wikimedia.org/

Ef þú hefur upplifað hvíld í ár, þá vona ég að hún beri skapandi ávöxt þegar þú ert tilbúinn fyrir hana. Manstu eftir þessum oft vitnuðu línum? „Öllu er afmörkuð stund og öllu sem undir himninum er afmörkuð tími ... að faðma hefur sinn tíma og að halda aftur af hefur sinn tíma, að leita hefur sinn tíma og að gefast upp hefur sinn tíma, að geyma hefur sinn tíma og að varpa hefur sinn tíma ...“ ( Prédikarinn 3:1-8 ) Árið 2020 hefur vissulega verið tími þess að forðast margt. Hver veit hvert allt þetta mun leiða okkur? Rétt eins og enginn gat spáð fyrir um að endurreisnin myndi fylgja í kjölfar hörmulegrar gulupestarinnar - „Svartadauða“ sem lagði helming íbúa Evrópu í rúst - getum við ekki séð fyrir hvað gæti blómstrað eftir Covid-19 faraldurinn.

La Nuit étoilée (Starry Night) (1888), eftir Vincent van Gogh. Musée d'Orsay, París. Heimild: commons.wikimedia.org/

Ég mun ljúka færslu minni á þessu brjálaða ári með orðum eftir enska skáldið David Whyte:

Snilligáfa okkar er að skilja og standa undir stjörnunum sem voru til staðar við fæðingu okkar, og þaðan, að leita að hinni faldu einu stjörnu, handan nætursjóndeildarhringsins, sem við vissum ekki að við fylgdumst með.

Megi árið 2021 verða ár þar sem þið finnið þá stjörnu, ykkar stjörnu. Og megi það verða öllum gleðilegt og heilbrigt nýtt ár. Ef þið hafið ekki séð þetta myndband um sóttkví í gegnum listina, þá vona ég að það muni vekja bros á vör ykkar þegar þið kveðjið árið 2020 og heilsið 2021.

Spurningar og athugasemdir:
Hvernig hefur árið 2020 verið fyrir þig hvað varðar sköpun?
Hvað hefur hvatt þig til að framleiða ný verk?
Eða hefur þetta verið hvíldartími — viljandi eða óviljandi?
Eru hugmyndir að nýjum verkefnum að kvikna?