Denk Je Dat De Maatschappij in Verval raakt? Onderzoek Geeft Ons Redenen Om Vrolijk Te zijn.

Spreek met een willekeurige voorbijganger en de kans is groot dat diegene zegt dat het gedrag van mensen steeds slechter wordt. Van schaamteloos winkeldiefstal tot het luid afspelen van muziek in het openbaar vervoer en geweld tegen winkelmedewerkers , er zijn genoeg redenen waarom we ons somber kunnen voelen over andere mensen.

Deze perceptie wordt ondersteund door onderzoek: een studie gepubliceerd in juni 2023 toonde aan dat mensen in meer dan 60 landen geloven dat elementaire fatsoenlijkheid afneemt. Een enquête uit 2025 onder 9.600 Amerikanen wees uit dat 46% geloofde dat onbeleefdheid in het algemeen toeneemt, terwijl slechts 9% vond dat het afneemt in vergelijking met de periode vóór de pandemie.

Maar de perceptie van mensen kan onjuist zijn. In mijn onderzoek bestudeer ik hoe accuraat de percepties van mensen over anderen zijn , de gevolgen van onjuiste percepties en wat er gebeurt wanneer die misvattingen worden gecorrigeerd .

Het is duidelijk dat er hier sprake is van misvattingen. Als we kijken naar de waarden van mensen, die abstracte idealen die ons gedrag sturen, dan zijn er redenen om positief te zijn over de maatschappij.

In een onderzoek uit 2022 onder 32.000 mensen uit 49 culturele groepen bleken loyaliteit, eerlijkheid en behulpzaamheid het hoogst te scoren, terwijl macht en rijkdom het laagst scoorden. De resultaten bieden weinig steun voor beweringen over moreel verval. Een interactieve tool , ontwikkeld door sociaal wetenschapper Maksim Rudnev met behulp van gegevens uit de European Social Survey, laat zien dat dit patroon tussen 2002 en 2023 consistent bleef in meer dan 30 Europese landen.

Verdere studies tonen aan dat de waarden van mensen in meer dan 60 landen, opleidingsniveaus, religieuze stromingen en geslachten over het algemeen vergelijkbaar zijn (er zijn natuurlijk uitzonderingen). Dat wil zeggen dat er een aanzienlijke overlap is tussen de reacties van beide groepen.

Zelfs de waarden van 2.500 Democraten of Republikeinen in de VS in 2021-2023, of van 1.500 voor- en tegenstanders van de Brexit in het referendum van 2016-2017, vertonen opmerkelijke overeenkomsten. Dit suggereert een alternatief beeld voor de gangbare opvatting dat landen verdeeld en gepolariseerd zijn.

Een beperking van deze bevindingen is dat ze gebaseerd zijn op zelfrapportages van mensen. Dit betekent dat de resultaten onnauwkeurig kunnen zijn, bijvoorbeeld omdat mensen zichzelf positief wilden presenteren. Maar hoe zit het met het daadwerkelijke gedrag van mensen?

Goede burgers

Verschillende onderzoeken suggereren dat de meeste mensen zich in werkelijkheid moreel gedragen. Zo bleek uit analyses van openbare conflicten die door bewakingscamera's waren vastgelegd dat in negen van de tien gevallen een omstander ingreep (in gevallen waarin omstanders aanwezig waren). Deze bevindingen uit 2020 waren vergelijkbaar in Nederland, Zuid-Afrika en het Verenigd Koninkrijk.

Mensen grijpen in bij mes- of terroristische aanslagen , zelfs als ze zichzelf daarmee in gevaar brengen. Hoewel deze gevallen zeldzaam zijn, tonen ze aan dat veel mensen bereid zijn te helpen, zelfs onder extreme omstandigheden.

Ook in minder dramatische situaties zien we dat mensen rekening houden met anderen. Zo bleek uit een onderzoek uit 2019 dat in 38 van de 40 onderzochte landen verloren portemonnees gemiddeld vaker werden teruggevonden als er wat contant geld in zat dan wanneer ze leeg waren, en nog vaker als er een flink bedrag in zat. Dit komt waarschijnlijk doordat vinders beseften dat het verlies voor de eigenaar van de portemonnee veel schadelijker zou zijn.

In een ander experiment (2023) kregen 200 mensen uit zeven landen 10.000 dollar (7.500 pond) zonder noemenswaardige voorwaarden. De deelnemers gaven ruim 4.700 dollar uit aan anderen en doneerden 1.700 dollar aan goede doelen.

Maar hoe zit het met veranderingen in de loop der tijd? Het zou kunnen dat mensen 50 of 100 jaar geleden moreler handelden. Er zijn niet veel studies die gedragsverandering in de loop der tijd systematisch volgen, maar één studie wees uit dat Amerikanen tussen de jaren 50 en 2010 iets coöperatiever werden in hun omgang met vreemden.

Waarom misvattingen blijven bestaan

Waarom geloven zoveel mensen nog steeds dat de maatschappij moreel achteruitgaat? Ten eerste richten nieuwsmedia zich vaak op negatieve gebeurtenissen . Negatief nieuws wordt bovendien vaker gedeeld op sociale media. Zo hebben diverse studies aangetoond dat wanneer rampen zich voordoen ( orkanen , aardbevingen), veel media berichten over paniek en wreedheid, terwijl mensen normaal gesproken samenwerken en elkaar steunen .

Daarnaast is de kans groter dat mensen met extremere politieke opvattingen – zowel links als rechts – online berichten plaatsen, net als bots uit Rusland en andere landen. Met andere woorden, wat we op sociale media zien, is geenszins representatief voor de bevolking.

Dit alles sluit natuurlijk niet uit dat een minderheid van de mensen ernstige schade kan aanrichten, of dat bepaalde aspecten van het openbare leven, zoals online misbruik van kinderen, mogelijk verergeren . Bovendien weerspiegelen deze trends niet noodzakelijkerwijs hoe de gemiddelde persoon zich gedraagt ​​of wat hij of zij belangrijk vindt.

Het is belangrijk of mensen te pessimistisch zijn over anderen. Mensen die ten onrechte geloven dat anderen meer waarde hechten aan egoïstische waarden dan aan mededogen, zijn gemiddeld genomen minder geneigd om vrijwilligerswerk te doen of te stemmen . Dat is niet verwonderlijk: waarom zou je je tijd investeren in mensen waarvan je denkt dat ze je die gunst nooit zullen terugbetalen?

Talrijke experimenten hebben aangetoond dat mensen die zien dat anderen gemiddeld genomen vergelijkbare waarden en overtuigingen delen, meer vertrouwen en hoop voor de toekomst kunnen krijgen. Door met anderen te praten, of het nu vrienden, oppervlakkige bekenden of vreemden zijn, kunnen we beseffen dat andere mensen over het algemeen vriendelijk zijn, en dat kan ons ook een beter gevoel geven.

Vrijwilligerswerk doen, je aansluiten bij lokale groepen of buurtactiviteiten bezoeken kan een goed idee zijn: anderen helpen geeft ons een beter gevoel . Tot slot kan het lezen van positieve nieuwsberichten of het focussen op de vriendelijkheid van anderen ook bijdragen aan een positievere kijk op de dingen.

Kort gezegd wijst het bewijs erop dat er geen sprake is van moreel verval, ook al zijn er voorbeelden van toenemend slecht gedrag. Als we allemaal zouden stoppen met anderen te benaderen vanuit de veronderstelling dat ze ons kwaad willen doen, zouden stoppen met ons extra in te spannen voor anderen, enzovoort, dan bestaat het risico dat we allemaal egocentrischer worden en dat er uiteindelijk moreel verval optreedt. Gelukkig kunnen we als samenleving ons eigen lot beïnvloeden.