Lurra Jainkosa Gisa

Baba Mandaza Augustine Kademwa, Zimbabwekoa, Svikiro jaio zen (shoneraz, bere jatorrizko hizkuntza), lur eta ur izpiritu askoren eramailea, eta Mondhoro (Lehoia), besteen alde etengabe otoitzean dabilena. Ur eta lehoi izpirituek gidatzen dute. Izpirituen ontzi gisa, Mandazak ikuspegiak eta ametsak jasotzen ditu, eskaintzak egiten ditu, sendatzeko errituak egiten ditu eta Antzinakoen mezulari gisa balio du. Mandaza Afrikako sendatzaile tradizionala eta Ama Naturaren ahotsa da, njuzi, ur izpirituen tradizioaren bitartez, hasi zena. Mandazak berarekin darama, bihotzean, sendatzeko eta bakegintzako Afrika Erdiko tradizio espirituala.
—Thanissara

Hurrengo elkarrizketa urte hasieran (2019) Dharamagir Sacred Mountain Retreat-en (dharmagiri.org) egin zuten, 2000. urtean Lesotho eta Hego Afrikako mugan sortutako erretiro zentro budistan Kittisaro eta Thanissara meditazio irakasleek, Ajahn Chah-en Basoko Tradizioan monastiko gisa trebatu zirenak. Mandaza Dharmagiriren adineko espiritual eta gidari gisa balio du.
—The Editors, Parabola aldizkaria

Mandaza Dharmagiri-n. Thanissararen argazkia

Thanissara : Zer da garrantzitsua guretzat Lurra jainkosa gisa ulertzea?

Mandaza : Niri Sortzailea deitzea gustatzen zait. Gizadiak ahaztu egin du nondik gatozen. Egia esan lurretik etorri ginen. Hauxe da gizakiak ahaztu duen egia. Ama Lurra da. Bera da Sortzailea. Bera da guztiaren emailea. Dakigun guztia. Bertan te kopa bat eskuetan daukazu. Kopa hori Ama Lurretik zetorren. Arropa beroa daramazu hotza egiten duelako; arropa hauek guztiak Ama Lurretik zetozen. Eta zure gorputza Ama Lurrarena da. Gorputz honek arima uzten duenean, bere amagana itzultzen da. Ama Lurretik datorrena Ama Lurrera itzultzen da.

Ez dakit nondik sortu zen Ama Lurretik bereizteko ideia hori. Ez dakit gizakiak Ama Lurretik bereizten saiatzearen helburua. Lurra bizitza da. Zuhaitza da
Bizitzarena. Bizitzaren Arbola nahasten badugu, ez da bizirik egongo lurrean. Lurra zaintzeko gai ez gara, lurrak zaintzen gaitu. Forma askotan, modu askotan. Baina gizakiok lurraren jabe garela uste dugu. Jabeak garenez, kontrola dezakegu. Hau da uste duguna, lurrarekin edozer egin dezakegula. Hau da sinetsarazi digutena. Hori da uste okerra eta pentsamendu okerra guztiz.

Arrazoi dugu "Ama Lurra" deitzen diogunean. Noren ama? Ez da gizakien ama bakarrik, gauza guztien ama da. Entzun besterik ez duzu zure bihotza, itxi begiak eta pentsatu Ama Lurra deitzen dugun lurralde honetan; zein handia den ikusten hasiko zara. Nola jabetzen gaituen guztiok. Ezin dugu Ama Lurra sendatu, ezin gara hura sendatzeko; bere burua sendatzen du. Bera da senda gaitzakeena. Lurra tenplu sakratu gisa ikusten dut. Lurra santutasuna eta osotasuna da, bera baita dena. Bera da Bakartasun santua; horregatik da misterioa. Geografia ikasketak, Ama Lurra deitzen dugun emakume honi buruzko informazio gutxi emango digu. Lurraren begiak ematen zaizkien pertsona horiek baino ez dira lurra benetan ulertu dezaketenak.

Badakizu bakearen izpiritua dela, egiaren izpiritua, justiziaren izpiritua, benetako askatasunaren izpiritua. Ama sendagaia da, Mendebaldeko medikuek tratatu ezin duten edozein gaixotasun senda dezakeena, sendagile tradizionalak ere maneiatu ezin dituena. Ama Lurra deitzen dugun sendagai horrek edozer maneia dezake. Hain garrantzitsua da. Bera manipulatzea gure bizitzak zapaltzea da. Bizitza asko ditu. Gure bizitza bat galtzen badugu, ezin dugu beste bat lortu, baina berak bai. Horregatik da misterio bat. Miraria da, horregatik deitzen dio bere buruari "ni naiz naizena".

Orain bakarrik ari gara konturatzen bera existitzen dela. Zergatik saiatzen gara orain lurretara hurbiltzen? Zer gertatu da gaizki? Gure independentzia berarengandik bereizita aldarrikatu genuen, ikusten ari zen eta bere iruzkina hau izan zen: "Ni gabe noraino iritsiko zaren ikusi nahi dut". Ez da gure bila ari, bere bila gabiltza orain. Baina zergatik orain? Beregandik bereizi garen bizitzaren sendagaia da, beraz, dena ez doa ongi gure giza munduan. Horregatik saiatzen gara haren bila.

Egin nahi duguna egiten ikusten gaitu, modu independentean, eta ez goaz inora. Biribilean goaz, bere inguruan. Haren gainean eserita gaude, haren gainean lo egiten, haren gainean ibiltzen. Gizakiekiko independentzia aldarrikatzen badu, non geldituko gara? Non haziko dugu janaria? Non eraikiko ditugu etxe eder hauek eta gauza guzti horiek? Nondik aterako ditugu mineralak, bere independentzia aldarrikatzen badu? Berarekin konektatu behar dugu gure onerako.

Nire abisua da emakume honekin nahasten bagara gure buruarekin nahasten ari garela. Oparo ematen dio sorkuntza guztiei. Aske eta maitasunez, bera da bilatzen dugun errukia eta bera da bilatzen dugun bakea. Egia da bera dela bilatzen dugun askatasuna. Bera da bilatzen dugun baldintzarik gabeko maitasuna. Bera da etorkizunerako itxaropenaren mezua, bera da bizitza ematen duena.

T : Oso ederra da. Sorkuntza izateaz gain, izpiritu bat dela ematen du.

M : Eta espiritua da, bai, hitz egiten dugun izpiritua, izen desberdinak ere jarri dizkiogun izpiritua, edozein izen eman diezaiokezu, hori onartzen du. Batzuek Jainko edo Jainkosa gisa aipatu nahi dute; izen horiek hartzen ditu. Baina berak dio: "Ni naizena naiz, dena naiz".

T : Nola hurbiltzen zara beregana?

M : Nor den ulertuz. Nor den ulertzen duzun momentuan beregana hurbiltzen zara. Berari buruz hitz egiten ari zaren bitartean, beregana hurbiltzen ari gara eta entzuten du. Baina tratu txarrak ematen dizkiogun momentuan beregandik urruntzen ari gara, Bizitzaren Arbolatik.

T : Nola ulertzen duzu nor den?

M : Zoaz berarekin hitz egin, zure erara. Zure yoga saioetan emakume hau gogoan izateagatik izan daiteke, zure naturako ibilaldietan. Pentsatu beregan eta oso gertu sartuko zara. Berak hitz egingo dizu. Hizkuntza guztiak hitz egiten ditu, ezagunak eta ezezagunak. Horregatik da misterio bat.

T : Entzuten al dugu gure bihotzetan?

M : Guk. Bera ulertu behar dugu, ez gure buruarekin, baizik eta gure bihotzarekin, hori garrantzitsua da. Ama Lurra izena aipatzen duzunean zure bihotzean sentitu behar duzu. Orduan, zu bihurtzen da eta zu bera.

T : Beraz, bertara gonbidatzen dugu.

M : Gonbidatu besterik ez duzu. Ireki atea zure bihotzari, dotore sartuko da.

T: Horrek dena alda dezake.

M : Eta dena aldatzen du. Haren antza hartzen hasten zara, haren antza ez ezik, bera bihurtzen zara. Beraz, bera bihurtzen zarenean, zure burua ondo zaintzen hasten zara. Baina momentuz oraindik beregandik bereizita zaude, tratu txarrak ematen dizkiozu...

T : Eta zure buruari tratu txarrak eman.

M : Zure buruari tratu txarra ematen diozu. Hau da berak ematen digun mezu misteriotsua, sendatzeko mezua. Munduko bakea ekar dezakeen sendagai bakarra. Jada ez da Toratik, Koranetik edo Biblitik, ez da guk geuk ezarri dugun beste kultura batekoa. Sorkuntzaren benetako errora itzuli gara emakume hau, Lurra, maite badugu.

T : Gure salbazioa prozesu horretan dagoela iruditzen zait.

M : Prozesu horretan dago benetan [Barre.] Berarengandik geure independentzia aldarrikatu dugu, berarengandik bereizten ari gara. Baina bera bat da, oso bat, santua, santutasuna. Berarekin ibiltzen bagara bera bihurtzen gara eta bera gu bihurtzen da, lur planetako guztia sendatzen dugu.

T : Benetan erradikala iruditzen zait elkarrekin egin genezakeela.

M : Bai, baina zurekin hasi behar da norbanako gisa. Bihurtu Ama Lurra norbanako gisa, gero Biziaren Zuhaitz handi hau zabalduko da, orduan armiarma sare bihurtuko gara. Erdialdetik armiarma sare bat hasten da eta hazten da. Nor da zentro hau? Norbanako gisa zu zara. Eraldatuta zaude?
Ama Lurrak ikus al dezake bere burua zugan? Ikus dezakezu zure burua Ama Lurrean? Ahal baduzu, ordena jarriko dugu mundu honetan.

T: Zer gustatuko litzaioke gugan ikustea?

M : Edertasuna. Maitasuna. Errukia. Partekatzeko espiritua. Barreak. Lasaitasuna. Janari ona jatea, kutsatu gabeko janaria. Hori da gugan ikusi nahi duena. Baina gizakiari begiratzen dion une honetan, jaten ditugun janarietatik, edaten ditugun uretatik, bizitza bizitzeko modutik hasita, kaosa dago. Oraindik ez dago gurean.

T : Zer ikas dezakegu animalietatik eta nola dago haietan?

M : Animalien mundua bisitatzera joaten bazara, jirafa, enbor altua du, ahal du
etsaiak urrutitik ikusi, abisatzen die inguruko gainerako animaliei. Berak, jirafak janari ona non dagoen esan dezake. Begiak gorago daudenez, beste animaliei ohartarazten die: "Goazen norabide honetara, janaria dago". Animaliak bezala ari gara, gizakiok? Gurekin, hau deskubritu duenak, ni eta nire familiarena da, ez animalien mundua. Urtaro lehorrean ura dagoen tokian usain dezaketen beste animalia batzuk daude. Behin uraren norabide horretan ibilita, gainerako animaliak eta txoriak jarraitzen dute. Horretan ari al gara? Mandazak diamanteak dauden lur-zati bat aurkitzen badu, beste jendeari ohartaraziko al diot eta esango diot: "Zatoz, etor gaitezen partekatzera?" Kontrola hartzen hasiko naiz... Gerra bat ere sortzen dugu diamanteak aurkitzen diren, petrolioa aurkitu den lurralde horretara hurbildu ez daitezen beste pertsona batzuk.

T : Jabetza eta kontrol zentzua gaixotasun bat da.

M : Gaixotasuna eta gaitza da. Ama Lurraren begiak dituztenek gaixotasun hori sendatzeko bideak aurkitu beharko lituzkete.

T : Nola senda dezakegu hori? Hain da sakona.

M : Goazen naturara eta hori nola egiten den ikasiko dugu... Ama Lurrarekiko maitasunaz hitz egiten oso onak gara, Ama Lur ederrari buruzko aldizkariak idazten ditugu, Ama Natura ederrari buruz asko irakasten dugu baina inoiz ez gaude edertasun horretatik gertu, oso pertsona ustelak gara.

T : Begiratuta ere guregandik urruntzen dugu.

M : Behatzen dugu, behatzaile gisa hitz egiten dugu, natura ere garela ahaztuz. Benetan maite al dugu geure burua? Ama Natura maite ez badugu, nola maita dezakezu zure burua? Geure burua maitatzen ez dakigulako, gaur landatu, gaur ernetzen den eta gaur merkatuan dagoen fruitua hazten amaitzen dugu. Nola da posible hori?

T : Gure kabuz kontrolatzen saiatzen garelako, Frankenstein bat sortu dugu.

M : Oso egia. Beraz, jada ez da garaia gizakiok naturari buruz benetan gehiago irakurtzeko edo Ama Lurrari buruzko filmak ikusteko, naturarekin bizitzeko garaia da, Ama Naturarekin, Ama Lurrarekin oso gertu egoteko garaia. Bera zu zara. Eta gu bera gara.

T : Hiri batean egon arren belarrak edo landareak hazi genitzake, konektatzeko moduren bat, haziak landatzea . . . .

M : Begira zer egiten duen, ama, begira zer egiten duen. Hirietan zuhaitzak daude nonahi, zer egiten dute zuhaitz horiek han? Ama Lurra ongarriz... neguko denboraldi guztietan hostoak itzultzen dizkiote Ama Lurrari.

T : Ez dugu itzultzen.

M : Hor injustizia dago, ez dago Ama Naturarekiko maitasunik. Bai gauzak ematen ditugu, afari ordua, eskerrik asko Ama natura, ahoz aho, ez ekintzaz. Zoaz eta eman zerbait Ama Naturari, hori nire otoitz indartsua bihurtzen da.

T : Zeremoniak egin ditzakegu, eskaintzak egiteko.

M : Hain zuzen, berari omentzeko...

T : Ohoratu bere lekuan.

M : Oso egia.

T : Beno, dena bere lekua da. Baina naturan sartzeko. . . .

M: Naturara sartzeak zeure buruan sartzen zarela esan nahi du, bai. Benetan maite al duzu zeure burua zeure buruan sartzen ez bazara?

T: Hori gure kabuz egin dezakegu, elkarrekin egin dezakegu. . . .

M: Gure kabuz, elkarrekin egin dezakegu, kolektiboki irribarre gehiago egingo luke. Gure eguneroko otoitza izan behar du, eguneroko errituala. Zure sukaldean zure platerak egiten zaudenean, maneiatzen ari zara, Ama Natura, bertan erabiltzen ari zaren ura, erabiltzen ari zaren guztia bere opari bat da.

T: Ura agortzen ari den heinean, leku asko lehortzen ari dira. Elementuak orekatu gabe daude.

M: Hori da berak erabiltzen duen hizkuntza, lehortea, eta badakizu, zure buruari tratu txarrak ematen ari zarete, ura da zure odola, zuek, nola tratatzen duzue?

T: Zer ikusten duzu etorkizunean guretzat eta Ama Naturarentzat?

M : Gure etorkizuna eraiki behar dugu hemendik aurrera. Oso pozik nago jakitun garelako gure etorkizuna iluna dela Ama Naturarekin konektatzen ez bagara. Guztiok horretaz jakitun garenez, zer egiten ari gara zehazki? Ama Naturak ezin du guregatik egin. Ezagutza, jakituria, tresnak eman dizkigu, berak eman dizkigu. Zer egiten ari gara tresna horiekin gure etorkizuna eraikitzeko? Beti esaten dut etorkizuneko arbasoa zarela eta gaur dakizuna hurrengo belaunaldietara pasatuko dela. Etorkizuneko arbaso gisa zure etorkizunak zoriontsu egiten al zaitu orain, gaur idazten ari zaren istorioarekin, gaur egiten ari zaren istorioarekin? Zure istorioak zoriontsu egiten ez bazaitu istorio hori berrikusi eta berridatzi behar duzu, prestatu gure etorkizuna orain.

T : Istorio berriak idatzi behar ditugu.

M : Hori da, hori da ikusten dudana. Lurra kutsatzen jarraitzen badugu, arbaso gisa, geroko belaunaldiei eragingo diet lurra kutsa dezaten. Mandazatik hurrengo belaunaldira igarotako ezagutza eta jakinduria da. Beraz, etorkizun baten hasiera garrantzitsuena zara. Etorkizunerako oinarri garrantzitsuena zara. Nola dago orain eraikitzen ari zaren oinarri hori? Nolakoa da? Pozik al zaude etorkizunerako orain jartzen ari zaren oinarriarekin? Ez al da eroriko? Ez dugu nahi gauzak apurtzen. Bere oinarriak betiko iraungo duen etorkizuna ikusi nahi dugu. Abesti berria abesten dugunean, etorkizuna eraiki daiteke. Hori da ikusten dudana. Horixe da ikusten dudana.

Gai honi buruz hitz egin behar da, ia egunero partekatu behar da gure familietan, gure komunitateetan, gure auzoetan. Hitz egin Ama eder honi buruz, ekarri gure etxeetara, mahaira, ospakizunetara.
Aitortu eman digutena, arnas bakoitza. Arnasa, arnasten dugun airea bera baita. "Ez dut zure bidez arnasa hartu nahi" esaten badu, zer gertatzen da? Gorputza doa, bizitza doa, baina bera geratzen da. Inoiz hiltzen ez den sorkuntza edo sortzaile bakarra da.

T : Zorte handia dugu bere sorkuntzaren parte izateagatik.

M : Ja. Gizakiak jakingo balu zein garrantzitsuak diren Ama Naturarentzat.

T : Zer moduz?

M : Oso pertsona garrantzitsuak gara Ama Naturaren ibilgailuak garelako, bere irudi santuaren arabera sortuak. Zugan kolore zuria edo beltza ikusten du, berak sortu zuen kolore hori. Bera da zure gorputzaren kolore hori. Giza gorputzaren forma hori, bera da. Horregatik dio: "Zugan ikusi nahi dut nire burua eta zu nigan ikustea nahi dut". Zuhaitz horri begiratzen diodanean Ama Natura ikusi behar dut. Bera da Espiritu Handi hori, sugandila harkaitzean, bera da izpiritu eder hori, hipopotamo hori, igel hori, arrano hori, izar hori, ilberri hori, badakizu, gauza horiek guztiak dira. Maite al dugu? Berak esaten du: "Maita nazazu maite zaitudan moduan". Hutsean zapal ginezake eta ez du tristura sentitzen, ez baitu ezer galtzen.

T : Nik ez nioke errua botako egiten ari garenaren ondoren, baina ez du oraindik egiten. . .

M : Zehazki, ama! Hain indartsua eta bakarra da. Beraz, gaur gauean zure ohean sartzen zarenean, begiratu zure ohe horri, horiek dira Ama Naturaren opariak, zure ohe ederra beregandik etorri zen, zure manta ederrak, bere opariak dira guretzat. Janzten duzun ilea, zure txapela, horiek dira bere opariak. Ni naizena naiz, dena naiz. Bakea naiz, maitasuna, askatasuna, justizia naiz, zure etorkizuna, zure hasiera.

T : Ni naiz zure amaiera.

M : Zure amaiera naiz, zehazki, bai. Hau da ikusten dudana ama, begiratu bere opari guztiak. Berak dio: "Hartu nahi duzun guztia, baina errespetatu nik ematen dizudana". Ahaztu zaigu nondik gatozen, ahaztu zaigu mezua, ahaztu zaigu irakaspena. Beraz, atzera begiratu eta esan behar dugu: "Etxera itzuli nahi dut".