निर्वासित मुलांसाठी एक विनोदी पुस्तक

गेल्या वर्षी ३ ऑगस्ट रोजी, १२ वर्षांचा माहेर त्याच्या गावातून सिंजर डोंगराळ भागात पळून गेला जिथे त्याने आणि इतर हजारो लोकांनी दक्षिणेकडून आलेल्या आयसिसच्या हल्लेखोरांपासून आश्रय घेतला. सिंजरमधील प्रत्येक व्यक्तीला ती तारीख आठवते, कारण परिसरातील प्रत्येक गाव आणि शहरातील पुरुष, महिला आणि मुले त्यांच्या पाठीवर जे काही वाहून नेऊ शकतील ते सामान बांधून सुरक्षिततेसाठी कारने किंवा पायी प्रवास करत घराबाहेर पडले होते.

डोंगरावर अडकलेले, सर्व बाजूंनी आयसिसच्या सैनिकांनी वेढलेले, माहेर, त्याचे कुटुंब आणि इतर हजारो लोक ब्लँकेट किंवा डोक्यावर छप्पर नसताना आठवडे जगले. पर्वताच्या माथ्यावरून तो सिंजार शहराकडे पाहू शकत होता, कारण शहरावर ताबा मिळवणाऱ्यांवर बॉम्ब टाकण्यासाठी विमाने वरती येत होती. उंच ठिकाणावरून माहेरला असंख्य स्फोटांचे चमकणारे आवाज दिसत होते.

"गोइंग होम अगेन" हे कॉमिक पुस्तक अहमद नावाच्या एका मुलाची कथा सांगते, ज्याला युद्ध सुरू झाल्यानंतर आणि लष्करी विमानाने त्याच्या परिसरात बॉम्ब टाकल्यानंतर त्याच्या गावातून पळून जाण्यास भाग पाडले जाते. माहेरने वाचलेली ही पहिलीच कथा होती आणि जेव्हा त्याला ही कथा वाचायला का आवडते असे विचारले तेव्हा तो म्हणाला, "ही फक्त माझ्या आयुष्यासारखी नाही, ती अगदी तशीच आहे."

सीरिया आणि इराकमधील संघर्षामुळे विस्थापित झालेल्या मुलांसाठी आंतरराष्ट्रीय वैद्यकीय कॉर्प्सने रोग प्रतिबंधक, छावण्यांमध्ये सुरक्षितता आणि त्यांचे कल्याण कसे वाढवायचे याबद्दल महत्त्वाचे संदेश देण्यासाठी कॉमिक पुस्तकांची मालिका विकसित केली. मालिकेतील पहिल्या दोन कॉमिक पुस्तकांमध्ये तरुण निर्वासितांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनात ज्या समस्यांना तोंड द्यावे लागते त्या मुलांना तोंड देण्याच्या कथा सांगितल्या आहेत, बालकामगार आणि विस्थापनासारखे विषय अशा पद्धतीने सादर केले आहेत की मुले समजू शकतील आणि नंतर या कठीण काळात ते कसे व्यवस्थापित करू शकतात हे शिकवले आहे.

नूरी नावाचा आणखी एक मुलगा अडीच वर्षांपूर्वी ईशान्य सीरियामध्ये एका गव्हाच्या शेतात राहत होता जिथे त्याचे कुटुंब पिढ्यानपिढ्या राहत होते. गावाजवळ वारंवार भांडणे होत असत आणि एका दुपारी नूरी आणि त्याच्या मित्रांना एक गोल, धातूची वस्तू सापडली जी मोर्टार शेल असल्याचे दिसून आले. त्यांच्या आई जवळच्या ओव्हनमध्ये भाकरी भाजत असताना मुले त्या शेलशी खेळत होती, त्यांना हे माहित नव्हते की यापूर्वी अशाच प्रकारच्या न फुटलेल्या शस्त्राने परिसरातील तीन मुले जखमी झाली होती. जेव्हा नूरीच्या कुटुंबाला कळले की त्यांची मुले त्यांच्या स्वतःच्या शेतात बॉम्बशी खेळत आहेत तेव्हा त्यांनी त्यांचे घर सोडून सीरिया सोडण्याचा निर्णय घेतला.

तेव्हापासून, हे कुटुंब इराकच्या कुर्दिश प्रदेशातील एका निर्वासित छावणीत राहत आहे जिथे नूरी शाळेत जातो आणि जिथे त्याला आणि त्याच्या वर्गमित्रांना इंटरनॅशनल मेडिकल कॉर्प्सचे कॉमिक बुक सादर करण्यात आले आणि त्यांना भूसुरुंग आणि युद्धातील स्फोटक अवशेषांच्या धोक्यांबद्दल शिकवण्यात आले.

ही कॉमिक पुस्तके इंटरनॅशनल मेडिकल कॉर्प्सच्या कर्मचाऱ्यांनी लिहिली होती आणि सीरियन कॉमिक बुक कलाकार डायला ब्रिस्ली यांनी चित्रित केली होती. सीरियन आणि इराकी मुलांसाठी विशिष्ट शैक्षणिक संदेश समाविष्ट करण्यासाठी त्यांची रचना करण्यात आली होती, जी मुले ज्या कथेशी संबंधित असतील त्यामध्ये गुंतलेली होती.

पहिले कॉमिक पुस्तक, "गोइंग होम अगेन", अहमद नावाच्या एका तरुण सीरियन मुलाची कथा सांगते ज्याला जवळच्या लढाईमुळे त्याचे गाव सोडून स्थानिक शहरात जावे लागते. धोकादायक शहरात टिकून राहताना तो पोलिओचा संसर्ग कसा टाळायचा, स्वच्छतेचे महत्त्व आणि कुटुंबाशी पुन्हा भेटण्यापूर्वी आवश्यक आरोग्य विषय शिकतो.

"होम इज व्हेअर वन स्टार्ट्स फ्रॉम" हा सिक्वेल सीरिया सोडून जवळच्या देशात निर्वासित म्हणून राहण्यासाठी निघालेल्या एका भावा-बहिणीची कहाणी सांगतो. नूरी म्हणतात की दुसरे कॉमिक बुक त्याचे आवडते आहे कारण त्याने त्यातून बरेच काही शिकले आहे, जसे की लेशमॅनियासिस या त्वचेच्या आजारापासून कसे बचावायचे आणि निर्वासित छावणीत आग लागल्यास सुरक्षित कसे राहायचे - मध्य पूर्वेतील विस्तीर्ण छावण्यांमधील कुटुंबांसाठी ही एक सामान्य चिंता आहे.

सीरियातील युद्ध वर्षानुवर्षे सुरू असल्याने, अधिकाधिक कुटुंबे विस्थापित होत आहेत आणि मुले शाळेत जाऊ शकत नाहीत. या संकटाच्या काळात, लाखो मुले आणि मुली वर्षानुवर्षे शाळेबाहेर आहेत, एकतर त्यांच्या कुटुंबाचे पालनपोषण करण्यासाठी काम करत आहेत किंवा त्यांना स्वीकारणारी शाळा सापडत नाहीये - ही सीरियाची "हरवलेली पिढी" आहे.

या कारणास्तव, मध्य पूर्वेतील इंटरनॅशनल मेडिकल कॉर्प्सच्या कम्युनिटी हेल्थ वर्कर (CHW) टीम मुलांसाठी शैक्षणिक कार्यक्रम आयोजित करतात ज्यामध्ये ते मुलांना आरोग्य संवर्धन संदेश समजावून सांगण्यासाठी कम्युनिटी सेंटर्स, शाळा, कॅफे किंवा लोकांच्या तंबूंमध्ये कॉमिक बुक सादर करतात.

हे आरोग्य कर्मचारी त्यांच्या समुदायांमध्ये काम करतात आणि त्यांच्या शेजाऱ्यांच्या घरी जाऊन त्यांना रोग प्रतिबंधकतेबद्दल शिकवतात. कॉमिक बुक सारखी शैक्षणिक साधने रोग प्रतिबंधकतेबद्दलची महत्त्वाची माहिती सहज समजण्यासारखी, आनंददायक आणि संस्मरणीय बनवतात.

मध्य पूर्वेतील आंतरराष्ट्रीय वैद्यकीय कॉर्प्सच्या कार्यक्रमांसाठी कॉमिक पुस्तके ही एक अतिशय यशस्वी शैक्षणिक सामग्री आहे. इतर सर्व प्रकारच्या मनोरंजनापासून वंचित असलेली ही मुले कॉमिक पुस्तके प्राप्त करून ती पुन्हा पुन्हा वाचण्यास उत्सुक असतात. मुले त्यांच्या मित्रांसोबत कथा शेअर करतात - कथेत असलेल्या गंभीर आरोग्य शिक्षण संदेशांबद्दल जागरूकता पसरवतात - ही पद्धत साध्या पोस्टर किंवा ब्रोशरपेक्षा खूपच प्रभावी आहे.

जरी माहेर आणि नूरी सारखी मुले ही कॉमिक बुक वाचतात कारण त्यांना ही कथा आवडते, तरी ते जेव्हा जेव्हा पुस्तक उचलतात तेव्हा ते पोलिओला कसे रोखायचे किंवा युद्धानंतरच्या भविष्यासाठी नियोजनाचे महत्त्व यासारख्या विषयांबद्दल शिकत राहतात. सीरियन आणि इराकी मुलांना अशी कथा दिल्याने ज्याच्याशी ते संबंध जोडू शकतील, आंतरराष्ट्रीय वैद्यकीय कॉर्प्सला महत्त्वाच्या परंतु कधीकधी संवेदनशील विषयांबद्दल शिकवण्याची परवानगी मिळते आणि तरुण वाचकांना ते दररोज येणाऱ्या असामान्य परिस्थितीत कसे तोंड देऊ शकतात हे दाखवते.