De Aard Van Het Zelf

Een verbijsterend nieuw begrip van ons fundamentele existentiële anker.

"Het lot van de wereld hangt af van het zelf van de mens", schreef pionierend pedagoog Annemarie Roeper in haar meditatie over hoe slecht we het zelf begrijpen. Hoewel filosofen beweren dat het zelf een giftige illusie is en psychologen volhouden dat het voortdurend verandert, hebben we de neiging om door het leven te zweven, verankerd in de vaste overtuiging dat het zelf onze enige constante metgezel is. Maar wanneer psycholoog David DeSteno vraagt: "Kan het huidige zelf het toekomstige zelf vertrouwen?" In zijn fantastische verkenning van de psychologie van vertrouwen, laat de vraag ons – tenminste mij – plotseling verlamd achter door het besef dat het toekomstige zelf in veel opzichten fundamenteel verschilt van het huidige zelf. Onze emoties, overtuigingen en idealen evolueren voortdurend – Anaïs Nin verwoordde het perfect: "Ik ben een reeks stemmingen en sensaties. Ik speel duizend rollen... mijn ware zelf is onbekend." – en zelfs biologisch worden de meeste cellen in ons lichaam elke zeven jaar volledig vernieuwd. Hoe weten we dan "wie" we zijn? Hoe houden we het zelf met enige vorm van stevigheid vast?

In het afgelopen decennium heeft het opkomende veld van de experimentele filosofie – een discipline die traditioneel vanuit het domein van de filosofie onderzoek doet naar de menselijke conditie met de empirische methoden van de psychologie – deze paradox aangepakt, samen met de vele randzaken die ermee samenhangen, zoals moraliteit, geluk, liefde en hoe te leven . In deze fascinerende video van het HeadCon- seminar uit 2013, gefilmd door TED Talks-filmregisseur Jason Wishnow , neemt Yale University-professor en experimenteel filosoof Joshua Knobe , redacteur van de bloemlezing Experimental Philosophy ( openbare bibliotheek ), ons mee door een aantal geestverruimende, zielsdeconstruerende gedachte-experimenten die onze noties van het zelf tot het uiterste drijven en eroverheen, naar een nieuw begrip van ons fundamentele existentiële anker.

Hoewel de volledige lezing op zichzelf al opmerkelijk is en zeker de moeite waard om te bekijken, vind ik dit Knobes meest aangrijpende opmerking:

Eén ding is de afgelopen jaren echt enorm in opkomst geweest: experimenteel filosofisch werk over het begrip 'zelf'. Dit werk richt zich op vragen over wat het zelf is, hoe het zich over de tijd uitstrekt, of er een soort essentie van het zelf bestaat, en hoe we weten wat binnen of buiten het zelf valt.

Filosofen hebben dit de "vraag naar persoonlijke identiteit" genoemd. Het is een vraag in de filosofie die in ieder geval teruggaat tot de tijd van John Locke. Het is er een waar filosofen tot op de dag van vandaag nog steeds over praten. Je kunt je vrij gemakkelijk een beeld vormen van de vraag door simpelweg na te denken over een bepaald soort beginvraag, en die luidt als volgt:

Stel je voor hoe de wereld er over een jaar uitziet. Over een jaar zijn er al deze mensen op deze wereld, en één van die mensen heeft een heel bijzonder bezit. Die persoon ben jij. Dus met een beetje geluk is er over een jaar iemand die jij bent. Maar wat is het aan die persoon dat hem of haar tot jou maakt?

Op dit moment heb je een bepaald soort lichaam, je hebt bepaalde doelen, overtuigingen en waarden, je hebt bepaalde emoties. In de toekomst zullen er al die andere mensen zijn met bepaalde lichamen, met bepaalde doelen, overtuigingen en emoties. Sommigen van hen zullen, in verschillende mate, op jou lijken en in verschillende mate verschillen; en één van die mensen zul jij zijn. Dus, wat maakt die persoon tot jou?

[…]

Stel je eens voor hoe het er over 30 jaar uit zal zien. Over 30 jaar zal er iemand zijn die je normaal gesproken als jezelf beschouwt, maar die persoon zal in veel opzichten echt heel anders zijn dan jij. De kans is groot dat veel van je waarden, emoties, overtuigingen en doelen niet door die persoon gedeeld zullen worden. Dus in zekere zin denk je misschien dat die persoon jij bent, maar is die persoon wel echt jij? Die persoon lijkt in bepaalde opzichten op jou, maar... je denkt misschien dat die persoon niet meer jij bent.

Als je daar eenmaal over nadenkt, krijg je misschien een heel ander gevoel over die persoon – de persoon die je gaat worden. Je begint je misschien zelfs een beetje competitief te voelen met die persoon. Stel dat je nu begint met sparen. Jij verliest geld en hij of zij is degene die het geld verdient. Het geld wordt weggehaald bij de persoon met de waarden, emoties en doelen die jij belangrijk vindt en gaat naar die andere persoon.

Bekijk vooral de volledige lezing – u zult er geen spijt van krijgen – en duik nog dieper in dit fascinerende, jonge vakgebied met Knobe's tweede deel van Experimentele Filosofie , met veertien van de meest invloedrijke recente essays en artikelen op dit verhelderende kruispunt van filosofie en psychologie.