Czego śmierć może Nas nauczyć O życiu

Śmierć jest ważnym sprzymierzeńcem w docenianiu życia. Nie mam na myśli chorobliwego zaabsorbowania śmiercią. Mam na myśli raczej odczuwalną świadomość naszej skończoności jako istot fizycznych – szczere uznanie krótkiego czasu, jaki mamy na kochanie i uczenie się na tej ziemi. Świadomość, że nasze ciała nieuchronnie umrą, wypala nasze przywiązanie do godnego szaleństwa naszej społecznie skonstruowanej egzystencji. Śmierć jest przyjacielem, który pomaga nam uwolnić się od przywiązania do pozycji społecznej i dóbr materialnych jako źródła ostatecznego bezpieczeństwa i tożsamości. Świadomość śmierci zmusza nas do konfrontacji z celem i sensem naszego istnienia, tu i teraz.

Osoby, które doświadczyły doświadczeń bliskich śmierci, potwierdzają, że świadomość śmierci może być bezkompromisowym przyjacielem, przywracającym nam kontakt z tym, co najważniejsze. Częstym uczuciem wyrażanym przez wiele osób, które przeżyły doświadczenia bliskie śmierci, jest mniejsze przywiązywanie wagi do pieniędzy i dóbr materialnych, a większe docenianie natury i miłości do innych ludzi. Dr Kenneth Ring, badacz doświadczeń bliskich śmierci, cytuje młodego mężczyznę, który doświadczył tego po poważnym wypadku samochodowym. W rezultacie młody mężczyzna odkrył, że rozwinął „świadomość, że w życiu dzieje się coś więcej niż tylko jego fizyczna strona… To była po prostu całkowita świadomość nie tylko tego, co materialne i ile możemy kupić – w postaci samochodów i innych rzeczy, jedzenia czy czegokolwiek innego. Jest coś więcej niż tylko konsumowanie życia. Jest moment, w którym trzeba mu się poświęcić i to jest naprawdę ważne”.

Gandhi powiedział kiedyś: „Tak jak trzeba nauczyć się sztuki zabijania, ucząc się przemocy, tak trzeba nauczyć się sztuki umierania, ucząc się życia bez przemocy”. Jeśli chcemy wieść życie bez przemocy i pełne miłości, możemy zacząć od pogodzenia się z własną śmiercią. Świadomość, że musimy umrzeć, budzi nas ze społecznego snu i uświadamia nam rzeczywistość naszej sytuacji. Śmierć jest nieustępliwym towarzyszem życia – nieuchronną pewnością, której trzeba się przeciwstawić, oddzielając to, co ważne, od tego, co błahe w naszym codziennym życiu. W tym kontekście rozważmy słowa Nadine Stair z Louisville w stanie Kentucky, która miała 85 lat, gdy napisała: „Gdybym miała swoje życie przeżyć jeszcze raz”:

Chciałbym popełnić więcej błędów następnym razem. Zrelaksowałbym się. Rozruszałbym się. Byłbym głupszy niż podczas tej podróży. Traktowałbym mniej rzeczy poważnie. Podejmowałbym więcej ryzyka. Wspinałbym się po górach i pływał więcej rzek. Jadłbym więcej lodów, a mniej fasoli. Może miałbym więcej rzeczywistych problemów, ale mniej urojonych… Należę do tych osób, które nigdzie nie ruszają się bez termometru, termoforu, płaszcza przeciwdeszczowego i spadochronu. Gdybym miał to zrobić jeszcze raz, podróżowałbym lżej niż dotychczas.

Na koniec rozważmy mądrość zawartą w dużej mierze zapomnianej obecnie książce, napisanej w Stanach Zjednoczonych w 1877 roku. Na jej ostatnich stronach „Królewska ścieżka życia” opisuje perspektywę życia wynikającą z docenienia śmierci. Choć napisana w stylu pełnej wdzięku elokwencji, charakterystycznej dla dawnych czasów, przemawia jasno nawet dziś:

Żadna płeć nie jest oszczędzona, żadna nie jest zwolniona z obowiązku posiadania potomstwa. Majestatyczne i dworskie drogi, po których przemierzają monarchowie, droga, którą kroczą ludzie pióra, ścieżka, którą przemierza wojownik, krótkie i proste kroniki biedaków – wszystkie prowadzą do tego samego miejsca, wszystkie kończą się, jakkolwiek zróżnicowane są ich trasy, w tym jednym ogromnym domu, który jest przeznaczony dla wszystkich żyjących. . . . Niezależnie od tego, jaką pozycję honorową zajmujemy, wszyscy podlegamy śmierci. . . . Właściwy pogląd na śmierć może być przydatny do złagodzenia większości nieregularnych namiętności. Tak więc, na przykład, możemy zobaczyć, do czego dochodzi chciwość w trumnie skąpca; to człowiek, który nigdy nie mógł być zaspokojony bogactwem; ale spójrz teraz, kilka desek go otacza, a kilka cali kwadratowych go mieści… Oto konsekwencje nieumiarkowania w grobowcu żarłoka; spójrz, jego apetyt jest teraz w pełni zaspokojony, jego zmysły zniszczone, a kości rozrzucone.

Te przesłania są jasne. Nie możemy się ukryć przed śmiercią. Jej uścisk całkowicie pochłonie naszą społeczną egzystencję. Tytuły zawodowe, pozycja społeczna, dobra materialne, role seksualne i wizerunek – wszystko to musi ustąpić miejsca śmierci. Nie oznacza to, że powinniśmy porzucić naszą materialną i społeczną egzystencję. Oznacza to raczej, że świadomie szanując fakt naszej fizycznej śmierci, zyskujemy w ten sposób siłę, by przeniknąć przez społeczne pozory, ostentację i zamęt, które zazwyczaj przesłaniają nam poczucie tego, co naprawdę ważne. Świadomość śmierci jest sprzymierzeńcem w napełnieniu naszego życia poczuciem bezpośredniości, perspektywy i proporcji. Uznając realność śmierci, możemy pełniej docenić nasz dar życia.

Gdybyś wybrał śmierć jako sojusznika (jako przypomnienie o bezcenności każdej chwili) i gdybyś wybrał wszechświat jako swój dom (jako przypomnienie o niesamowitych wymiarach naszego istnienia), czy jakość życia, bezpośredniości i wzruszenia naturalnie przepełniłaby twoje życie z chwili na chwilę? Gdybyś wiedział, że umrzesz za kilka godzin lub dni, czy najprostsze rzeczy nabrałyby świetlistego i przenikliwego znaczenia? Czy każda chwila stałaby się cenniejsza niż jakakolwiek wcześniejsza miara? Czy każdy kwiat, każda osoba, każda szczelina w chodniku, każde drzewo stałyby się ulotnym i niepowtarzalnym cudem? Prostota życia pomaga wnieść do naszego życia ten rodzaj jasności i wdzięczności. W jaki sposób wdzięczność za śmierć jest pomocnym towarzyszem w twoim życiu?