Duurzaamheid En Het Heilige

Het volgende artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in 2013

Recente droogtes, orkanen en overstromingen hebben ons steeds bewuster gemaakt van de realiteit van klimaatverandering en de desastreuse gevolgen van onze geïndustrialiseerde, materialistische beschaving voor het milieu. Nu onze wereld op de rand van een ecologische ineenstorting balanceert – het omslagpunt van onomkeerbare klimaatverandering – is duurzaamheid een cruciaal thema geworden. Maar voordat we kunnen reageren, moeten we erkennen welke aarde we proberen te helpen, welk ecosysteem we proberen in stand te houden.

Verwijst duurzaamheid naar "duurzame economische groei" en een omgeving die onze huidige menselijke beschaving, met haar energie-intensieve, consumentgerichte behoeften en imago van economische vooruitgang, kan onderhouden? Of verwijst duurzaamheid naar het hele ecosysteem, een onderling verbonden web van leven met een enorme en verbazingwekkende diversiteit aan soorten? Welke wereld proberen we in stand te houden: een bron om onze verlangens naar materiële welvaart te vervullen, of een Aarde vol wonderen, schoonheid en heilige betekenis? Om Thomas Berry te citeren:

Er is nu nog maar één kwestie voor ons: overleven. Niet alleen fysiek overleven, maar overleven in een wereld van vervulling, overleven in een levende wereld, waar de viooltjes bloeien in de lente, waar de sterren schitteren in al hun mysterie, overleven in een wereld van betekenis.

Willen we deze wonderlijke wereld in stand houden, dan is de essentie van onze reactie niet alleen actie, maar ook een bewustzijnsverandering. Een verschuiving van het zien van de Aarde als iets dat losstaat van onszelf, als een hulpbron die gebruikt en misbruikt kan worden. Echte duurzaamheid is niet de duurzaamheid van onze huidige levensstijl – ons beeld van vooruitgang en economische groei – maar de duurzaamheid van een heilige Aarde, rijk aan biodiversiteit en wonderen.

Om onze huidige wereldwijde situatie te veranderen, moeten we teruggaan naar de kern van de bewustzijnshouding die deze heeft gecreëerd. Anders lopen we het risico te proberen het probleem op te lossen met dezelfde conditionering, hetzelfde denkproces dat het heeft gecreëerd. Het is essentieel op dit kritieke moment dat we de oorsprong begrijpen van onze huidige mentaliteit, die de aarde ziet als een hulpbron, de 'omgeving' als iets dat losstaat van onszelf. Sommigen zeggen dat deze houding geworteld is in de Verlichting en een Newtoniaans bewustzijn dat de aarde ziet als een gevoelloos mechanisme dat losstaat van ons en dat we kunnen beheersen en beheersen. En de zich ontwikkelende instrumenten van wetenschap en technologie hebben ons dit vermogen schijnbaar gegeven. Maar om dit gevoel van afgescheidenheid beter te begrijpen, is het noodzakelijk om dieper terug te gaan in ons westerse bewustzijn, naar de tijd dat het vroege christendom de heidense en aardse religies vervolgde, hun heilige bossen kapte en langzaam het proces in gang zette waarbij de aarde niet langer iets heiligs werd, op een manier die ondenkbaar was voor een inheemse persoon. Wij zijn de erfgenamen van een cultuur die de relatie met het heilige uit de aarde heeft verbannen.

Een groot deel van onze westerse beschaving is de heilige aard van de aarde vergeten en we beseffen niet hoe deze vergetelheid onze relatie met het milieu cruciaal beïnvloedt. Als de aarde slechts een hulpbron is, dan is er geen echte verantwoordelijkheid. We kunnen haar gebruiken en misbruiken, zoals we nu doen. Als ze heilig is, hoe kunnen we dan onze huidige houding ten opzichte van het milieu en onze ecocide-daden rechtvaardigen?

Daarom is er een dringende behoefte om deze oeroude relatie met het leven en de hele schepping te herstellen. Willen we een levende, heilige Aarde in stand houden die zowel onze ziel als ons lichaam voedt, dan moeten we ons opnieuw verbinden met deze oeroude kennis. Het is niet iets nieuws om te leren, maar iets essentieels om te onthouden, iets dat altijd al van ons is geweest, alleen vergeten of gecensureerd door onze huidige cultuur.

Het 'heilige' is niet iets primair religieus. Het behoort tot de primaire aard van alles wat is. Toen onze voorouders wisten dat alles wat ze konden zien heilig was, was dit niet iets wat ze aanleerden, maar instinctief wisten. Het was net zo natuurlijk als zonlicht, net zo noodzakelijk als ademhalen. Als we het heilige in al het leven omarmen, zullen we merken dat het leven tot ons spreekt zoals het tot onze voorouders sprak. Een sluier zal worden opgelicht en dit aangeboren weten zal weer aanwezig zijn. Dit is de oeroude wijsheid van de Aarde zelf, de Aarde die zich in de loop van millennia heeft ontwikkeld en veranderd, waarvan we de wijsheid op dit moment hard nodig hebben om een nog grotere ecologische ramp te voorkomen. Nogmaals, om Thomas Berry te citeren:

We hebben geen menselijk antwoord nodig op een aardprobleem, maar een aards antwoord op een aardprobleem. De aarde zal haar problemen, en mogelijk ook die van ons, oplossen als we de aarde haar eigen gang laten gaan. We hoeven alleen maar te luisteren naar wat de aarde ons vertelt.

We dragen deze oeroude relatie met de Aarde nog steeds met ons mee, ook al zijn we die allang vergeten. Het is een oeroude erkenning van het wonder, de schoonheid en de goddelijke aard van de Aarde. Het is een gevoelde eerbied voor alles wat bestaat. Zodra we deze fundamentele kwaliteit in ons bewustzijn brengen, zullen we in staat zijn om vanuit een evenwichtige positie te reageren op onze huidige, door de mens veroorzaakte crisis, waarbij ons handelen gegrondvest zal zijn in een houding van respect voor al het leven. Dit is de aard van echte duurzaamheid. Om de Canadese milieuactivist David Suzuki te citeren:

De manier waarop we de wereld zien, bepaalt hoe we ermee omgaan. Als een berg een godheid is, geen berg erts; als een rivier een van de aderen van het land is, geen potentieel irrigatiewater; als een bos een heilig bos is, geen hout; als andere soorten biologische verwanten zijn, geen hulpbronnen; of als de planeet onze moeder is, geen kans – dan zullen we elkaar met meer respect behandelen. Dat is de uitdaging: de wereld vanuit een ander perspectief bekijken.

Voor meer informatie over een spirituele reactie op onze huidige ecologische crisis, zie www.spiritualecology.org