In 1989 gaf Roger Montoya een succesvolle carrière als professioneel danser in New York City op. Op negenentwintigjarige leeftijd, na gestudeerd te hebben, opgetreden te hebben en tournees te hebben gedaan met gerenommeerde dansgezelschappen - Alvin Ailey, Parsons en Paul Taylor - keerde Roger terug naar zijn ouderlijk huis in Velarde, New Mexico.
Roger groeide op in een landelijk dorp in het noorden van New Mexico en werd geliefd en opgevoed door zijn ouders, Jose Amado en Dorotea Montoya; opgevoed door uitstekende leraren; en gezegend met kansen die zelden beschikbaar zijn in zulke afgelegen, financieel achtergestelde gebieden. Roger toonde een buitengewone belofte. Als tiener verdiende hij een plaats in het team dat de VS en Canada vertegenwoordigde en reisde hij naar Roemenië, Frankrijk en Denemarken. Op 20-jarige leeftijd ontving hij een studiebeurs voor het Alvin Ailey American Dance Center in New York City, wat leidde tot een verbluffend leven als professioneel danser, optredend over de hele wereld.
Waarom zou je zo'n benijdenswaardige positie opgeven, op het hoogtepunt van je carrière?
Roger had andere dromen. Hij was zich terdege bewust van de kinderen in Velarde en andere dorpen op het platteland, kinderen die de kansen die hij had, werden ontzegd – tenzij er iemand met talent, talenten en ervaring zou komen om te bieden wat hem als jonge jongen ooit was aangeboden.
Dus. Roger verliet New York om naar huis te komen. Om de geschenken die hij had gekregen, terug te betalen.
* * *
Hij benaderde Bread for the Journey, een kleine micro-subsidiegroep die we een paar jaar eerder hadden opgericht. Hij had matten nodig voor de vloer van een gedoneerde gymzaal die hij na schooltijd gebruikte en waar hij gratis gymnastiek- en danslessen aanbood aan elk kind dat dat wilde.
Voor $1600 vond Roger een voorraad gebruikte matten om een klein deel van het basketbalveld van de basisschool mee te bedekken. Op die eerste matten, vijfentwintig jaar geleden, leerde Roger kinderen van 3 tot 18 jaar hoe ze moesten bewegen. Hoe ze moesten tuimelen, vallen, draaien en dansen. Hoe ze zich in hun lichaam moesten bewegen.
Hoe je door de lucht kunt vliegen.
Mensen die dicht bij de aarde leven, begrijpen dat gaven het hart van elke gemeenschap vormen. Gaven zijn leven, en leven moet altijd in beweging zijn. Gaven vormen een vaatstelsel dat levengevende genezing brengt aan de ene mens, voeding aan de andere. Gaven ontstaan spontaan, van ieder naar vermogen, aan ieder naar behoefte.
Veel inheemse gemeenschappen en inheemse volkeren erkennen dat iemands waarde niet wordt afgemeten aan wat hij of zij verzamelt, maar aan wat hij of zij aan de gemeenschap geeft. Voor de Chinook in het noordwesten van de Stille Oceaan is de potlatch-ceremonie, oftewel het weggeven van bezittingen, een tastbaar bewijs van de reputatie van een stamhoofd, die aantoont dat hij of zij alles wat hij of zij bezit met zijn of haar gemeenschap deelt.
In dergelijke gemeenschappen wordt vanzelfsprekend een sterke onderlinge afhankelijkheid verondersteld. We leven en floreren omdat we elkaar nodig hebben en op elkaar letten. De gezondheid en het welzijn van ieder mens zijn direct verbonden met en worden ondersteund binnen de grotere gemeenschap.
Het geschenk zelf is minder belangrijk dan hoe het van de ene persoon naar de andere gaat, en hoe het helpt bij het opbouwen en onderhouden van relaties en het gezond houden van de gemeenschap. Naarmate geschenken door de cirkel heen gaan, nemen ze in waarde toe. De zegeningen van elk geschenk vermenigvuldigen zich, steeds opnieuw.
* * *
Een essentiële eigenschap van dit geschenk is dit: het mag niet stagneren. In onze cultuur heeft men rijkdom geleidelijk laten groeien en zich opstapelen tot de top van de wereld.
Het geschenk beweegt niet meer.
Terwijl het van persoon tot persoon, van bedrijf tot bedrijf, over de penthouseverdieping reist, worden deze geschenken effectief uit de circulatie gehaald. De kring van onze wereld, de grotere menselijke gemeenschap, is verstoken van zoveel van deze kostbare en noodzakelijke geschenken.
Omdat de geschenken zijn gestopt met bewegen - zegenend, helend en voedend voor de hele cirkel van het leven - zal de dood, zegt het Urdu spreekwoord, zeker komen.
Tegelijkertijd had Roger een parallelle interesse in beeldende kunst ontwikkeld en werd hij een gevierd schilder wiens werken verzameld worden in het zuidwesten van de Verenigde Staten en in grote steden over de hele wereld. Decennialang benaderde Roger BFJ, telkens geïnspireerd door een frisse, nieuwe passie of idee. Iets moois, spannends en onmogelijks – voor iedereen behalve Roger. We gaven steevast wat we konden en zagen hoe er weer een magnifieke gemeenschap van jonge kunstenaars, schilders, beeldhouwers en muzikanten ontstond – oudere studenten die nu jongere studenten lesgaven – en nieuwe klassen van verbluffende artiesten die op wonderbaarlijke wijze ontstonden, een weelderig bloeiende tuin die uitbarstte in uitbundige kleuren, verzorgd met vakkundige aandacht en een overvloed aan liefdevolle zorg.
* * *
Twee jaar geleden benaderde Roger mij opnieuw.
Hij en Salvador, zijn partner, hadden besloten de handen ineen te slaan om samen met een andere geïnspireerde visionair, Praire Boulmier Darden, een openbare charterschool op te richten.
Het opzetten van een door de staat erkende openbare school - beginnend met... niets - was een Herculestaak op zich. Normaal gesproken vergde het jaren van vergaderingen, forums en geïntegreerde vergunningen van een eindeloze reeks gemeentelijke, provinciale en onderwijsdepartementen, bureaus, commissies en besturen.
Maar Roger, Salvador en een team van docenten en leden van de gemeenschap wilden nog hogerop.
Ze hadden besloten dat het schoolcurriculum gebaseerd zou zijn op twee essentiële principes. Ten eerste zouden leerlingen een scherp begrip en waardering ontwikkelen voor de aarde om hen heen, met een noodzakelijke toewijding aan de duurzaamheid ervan. Ten tweede zouden alle leerlingen volledig ondergedompeld worden in, en via lesplannen in elke les, eindeloze vormen van creativiteit, verbeelding, verwondering en bovenal artistieke expressie absorberen.
Kunst en de aarde vormden de academische basis van deze openbare Montessorischool – open voor iedereen die dat wilde. En ze moesten er meteen mee beginnen, want ze hadden toestemming gekregen om te openen. Direct.
"Dus Roger... Wanneer precies, is het binnenkort?" vroeg ik.
"Oh. Over zes maanden." Rogers voorspelbaar onverstoorbare antwoord.
Tuurlijk. Zes maanden.
Als iemand anders dan Roger en Salvador aan het roer had gestaan van dit belachelijk onmogelijke idee, had ik ze succes gewenst en was ik weggelopen.
Maar dit was Roger, en Roger had zijn besluit al genomen. Wat betekende dat ik de school in zijn ogen kon zien, al voltooid. Nog vóór er ook maar één boek, steen of stuk papier was gepland, bedacht of verzameld.
Dus het enige wat ik kon bieden was mijn steun – en mijn bezorgdheid. Hij en Sal hadden jarenlang hard en lang gewerkt, zonder pauze. Ze waren allebei uitgeput en doodmoe. Maar ze gingen deze school duidelijk bouwen.
Toch. Ik smeekte hen om in ieder geval wat goed gezelschap te zoeken. "Jullie hebben meer jonge mensen nodig – twintigers en dertigers, met energie, passie en toewijding – om jullie te helpen en naast jullie te werken. Natuurlijk steunen we alles wat jullie doen. Maar ALSJEBLIEFT, vind eerst minstens een paar sterke, energieke jonge mensen die jullie kunnen helpen dit te realiseren. Jullie kunnen dit niet alleen."
Roger nam mijn advies ter harte, met een zekere beleefdheid die ik maar al te goed kende. Het was puur een product van zijn goede opvoeding. Ik wist dat hij geen woord van wat ik zei hoorde of geloofde.
Zes maanden later was de school operationeel.
* * *
Afgelopen winter, op een besneeuwde avond, reed ik naar de open dag van de La Tierra Montessori School for the Arts and Sciences. En daar was het. Een school met 125 kinderen van groep 1 t/m 8 in de Espanola Valley in Noord-New Mexico. Het oude schoolgebouw waar ze nu gevestigd zijn, is in slechts zes maanden tijd liefdevol gerenoveerd met beperkte middelen en een overvloed aan geschenken – de expertise van vrijwilligers, tijd, zorg en steun – de overvloedige geschenken van goed gezelschap.
Ze hadden ook een creatief huurcontract voor tien jaar opgesteld in samenwerking met het New Mexico Public Education Department en de stamregering van het Ohkay Owingeh Pueblo, die de school een thuis bood.
Dit was op zichzelf al een dramatische, publieke bevestiging van hoe een geschenk kan bewegen, helen en een onmogelijke oogst kan voortbrengen. Dit vruchtbare zaadje was het begin van een voortreffelijke, interculturele samenwerking tussen de Hispanic- en Pueblo-volkeren. De overvloed aan geschenken die tussen en binnen verschillende volkeren circuleerden, onthulde een educatieve en artistieke eenheid die zelden werd gezien in Noord-New Mexico.
Terwijl ik van klas naar klas liep, sprak ik met leerlingen, leraren en ouders van leerlingen. Hoe waren ze hier terechtgekomen, wat was hun relatie met de school, hoe waren ze terechtgekomen in zo'n radicaal, landelijk onderwijsexperiment in de afgelegen dorpen in het noorden van New Mexico?
Een voor een, terwijl ze hun verhaal vertelden - het was steeds hetzelfde verhaal. "Ik was leerling van Roger toen ik een klein meisje was," zei een van de wiskundeleraren.
"Roger heeft mijn dochter jarenlang lesgegeven, al sinds ze vier jaar oud was. Nu zit ze op de universiteit met een dansbeurs", zei de man die de hoofdaannemer was. Hij legde uit wat ze allemaal tegenkwamen tijdens de verbouwing, zelfs het egaliseren van delen van de fundering.
"Toen we er net introkken, kon je een knikker op de grond laten vallen en rolde die zo van de ene kant van de cafetaria naar de andere." Hij lachte toen hij vertelde over de vele verborgen verrassingen – meestal slecht – die op de een of andere manier waren opgelost, verbeterd. Verbeterd.
Ik ontmoette een andere jongeman die de computers en IT-apparatuur voor de leraren en leerlingen installeerde. Het grootste deel van de apparatuur was gedoneerd door dankbare ouders van talloze kinderen die jarenlang les hadden gekregen, vastgehouden en opgetild door Roger, Sal en talloze vrijwilligers. "Ik zat al sinds mijn tiende op gymnastiek met Roger," zei hij. "Toen ik hoorde dat Roger hulp nodig had, belde ik een aantal van mijn oude klasgenoten, en velen van ons kwamen gewoon helpen, hoe we ook konden."
Op dat moment kwam Roger naast me staan, begroette me met een dikke knuffel. Toen zei hij met een twinkeling in zijn ogen tegen een kleine kring om ons heen met een stem die iedereen kon horen: "Dit is Wayne. Hij zei dat we dit nooit zouden kunnen. Hij zei dat ik dit nooit zou kunnen. Nou ja, ik denk dat ik het hem heb laten zien!"
Ik keek hem aan, opende mijn mond in gespeeld protest en gaf me toen over aan het gelach van oude vrienden, de vreugdevolle opluchting van degenen die oud genoeg zijn om te weten dat het leven hartverscheurend en onmogelijk hard kan zijn – en ook een ondoorgrondelijk, onvoorspelbaar wonderbaarlijk iets. We keken elkaar aan en glimlachten. We wisten wat er gebeurd was. We wisten waarom, en we wisten hoe. Het was meteen duidelijk, je kon het niet anders dan zien.
Overal waar je keek, bewoog het geschenk.
* * *
Op een besneeuwde avond in het noorden van New Mexico was het geschenk in beweging. En overal waar je keek bloeiden schoonheid, gratie en verwondering op. Zelfs in de winter, wanneer alles boven de grond dood lijkt, of stervende.
Maar net onder het oppervlak beweegt zich al iets sterks, onoverwinnelijks, waarachtigs, een nieuw, nog onontdekt geschenk, wachtend op zijn tijd, zich stilletjes voorbereidend op een nieuw, onmogelijk avontuur. Overspoeld met kleuren, vormen en texturen van een overvloedige vruchtbaarheid die je je nooit voor mogelijk zou kunnen houden.
Ik weet dat dit waar is. Omdat ik het keer op keer heb gezien. Er zal een nieuw, onmogelijk geschenk komen. En wanneer dat gebeurt, zullen we het herkennen aan de manier waarop het zich verplaatst, van persoon tot persoon, zegenend, groeiend, helend voor iedereen, onderweg.
COMMUNITY REFLECTIONS
SHARE YOUR REFLECTION