Το 5χρονο παιδί μας: Μόνος αλλά όχι μόνος

Γράφτηκε το 2012

Ο 5χρονος γιος μας Aum έπαιζε μόνος του στη φάρμα για δύο ώρες. Περίπου μια ώρα μετά, η σύζυγός μου Νίσα με προειδοποίησε: "Απόλαυσες πολύ την παιδική σου ηλικία με τα δύο αδέρφια σου, παιδιά στη γειτονιά και στο σχολείο. Τώρα κοίτα τον, είναι μόνος, δεν υπάρχει κανένας να παίζεις και πουθενά να πας. Κάνε κάτι!" Πριν από 4 χρόνια, κάναμε ένα συνειδητό άλμα σε μια αγροτική Ινδία, αφήνοντας σταδιοδρομίες υψηλής τεχνολογίας στη Silicon Valley για να κάνουμε φυσική γεωργία.

Η Nisha έχει την ίδια πεποίθηση για την απόφασή μας όπως και εγώ, και ωστόσο, κατά καιρούς, αυτή και πολλά άλλα αγαπημένα πρόσωπα έχουν αισθανθεί πραγματικά άσχημα επειδή ο Aum δεν έχει παρέα. Είναι το μοναχοπαίδι μας και δεν πηγαίνει σχολείο (τον αγρόκτημα-εκπαιδεύουμε) και υπάρχουν μόνο τρία παιδιά στα κοντινά αγροκτήματα, κανένα από τα οποία δεν έχει πολύ χρόνο για αυτόν από τότε που πηγαίνουν στο σχολείο).

Όλοι στη ζωή του Aum ανησυχούν για τη μοναξιά του. Εκτός από τον Aum και εμένα. Οι αποδείξεις ότι δεν είναι "μοναχικός" ή "βαριεστημένος" είναι μπροστά στα μάτια όλων -- όταν δεν είμαστε αρραβωνιασμένοι μαζί του, ο Aum είναι απασχολημένος τις περισσότερες φορές με τις δικές του σκέψεις, πράγματα, παιχνίδια, χορό κ.λπ. Περιστασιακά ρίχνει το μερίδιο του σε αταξίες και ξεσπάσματα, απλώς για να μας υπενθυμίσει ότι είναι παιδί. Διαφορετικά, δεν τον έχω δει ποτέ δυστυχισμένο για τους λόγους που οι περισσότεροι ενήλικες στη ζωή του αισθάνονται ότι «πρέπει» να είναι δυστυχισμένος.

Ο Aum δεν έχει τη συντροφιά των συνομηλίκων του τόσο πολύ ή τόσο συχνά όσο άλλα παιδιά. Δεν έχουμε τηλεόραση στο σπίτι. Ποτέ δεν του έχουμε αγοράσει παιχνίδια εκτός από ένα σετ lego και ένα κουτί με παιχνίδια που πήρε η Nisha αφού ένιωσε άσχημα που δεν του αγόρασε κανένα παιχνίδι. Τα περισσότερα από τα ρούχα του είναι δωρισμένα από την οικογένεια και τους φίλους. Του δίνουμε μια ή δύο καραμέλες την εβδομάδα και παγωτό μια φορά το μήνα. Δεν έχει μπισκότα, σοκολάτες, ανθρακούχα ποτά, γρήγορο φαγητό ή κανένα σνακ που έρχεται σε συσκευασία και πωλείται σε κατάστημα λιανικής. Πρέπει να είναι ένα άθλιο παιδί, σωστά; Αν πω, "όχι", κάποιος θα μπορούσε να απαντήσει με: "Λοιπόν, δεν ξέρει τι του λείπει και ανατρέφεται σε ένα εξαιρετικά προστατευτικό περιβάλλον". Ούτε αλήθεια.

Ξέρει τους λόγους για όλες τις επιλογές που έχουμε κάνει για εκείνον και τους έχει αγκαλιάσει πρόθυμα. Στην πραγματικότητα, είναι πάντα έτοιμος να εξηγήσει τις επιλογές του σε όποιον θέλει να μάθει. Έχει γευτεί/ζήσει όλα όσα έχουν τα άλλα παιδιά και του παρουσιάζονται πολλές φορές οι ευκαιρίες, δεδομένων των συχνών επισκέψεών μας σε πολλούς συγγενείς και φίλους σε διάφορα μέρη. Φυσικά μπαίνει στον πειρασμό κατά καιρούς και επαναστατεί. Απομακρυνόμενοι από τα άκρα της δωροδοκίας και της τιμωρίας, καταφέρνουμε να επιτύχουμε μια ισορροπία και να τον βοηθήσουμε να παραμείνει στις καλύτερες επιλογές του.

Δεν έχει μεγάλες ιδέες και ιδέες για το τι θα του έφερνε ευτυχία. Απλώς ζει πλήρως τη ζωή του. Όλα έχουν νόημα για αυτόν. Δεν παραβλέπει αυτή τη στιγμή περιμένοντας άλλη. δεν κυνηγάει τίποτα και δεν έχει σχέδια για το αύριο. Τριγυρνά σαν να έχει απεριόριστο απόθεμα ενέργειας, περιέργειας, χρόνου, πίστης και διάθεσης να ασχοληθεί με ό,τι και όποιον βρεθεί στο δρόμο του σαν να... λες και ξέρει διαισθητικά τι θέλει. Αν μπορούσε να απαντήσει στην ερώτηση "Τι θέλεις στη ζωή σου;" πιθανότατα θα ήταν, «Δεν ξέρω, αλλά τα θέλω όλα ούτως ή άλλως, στιγμή προς στιγμή». Και δεν φαίνεται να ενοχλείται αν πολλές από αυτές τις στιγμές τις περάσει μόνος. Κουδουνίζει όμως αρκετούς άλλους.

Κατά τη γνώμη μου, οι αγροτικοί και η μεσαία τάξη της τελευταίας γενιάς και πριν, είχαν τη σωστή προοπτική για άπιαστες καταστάσεις όπως η ειρήνη, η ευτυχία, η χαρά κ.λπ. Επικοινωνούσαν με πολλές παροιμίες και κλισέ -- αυτή η ουσιαστική δέσμευση στη δουλειά, το να είσαι με την οικογένεια και τους φίλους και τον εαυτό σου, κάλυψε σχεδόν όλες τις πραγματικές αιτίες της ευτυχίας και της ειρήνης. Το νόημα του αρραβώνα θα μπορούσε να προέλθει τόσο από τραγικές όσο και από κωμικές καταστάσεις ζωής (και τις περισσότερες φορές οι ζωές τους ήταν γεμάτες τραγικό νόημα). Οι άνθρωποι δεν έπαιρναν αποφάσεις με μοναδικό γνώμονα το αν θα τους έκανε ευτυχισμένους. Η ευτυχία ήταν μόνο ένα από τα ζητήματα. Ίσως το νόημα ήταν μια πιο σημαντική σκέψη. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εξηγήσω τις θυσίες που γνωρίζω στην ιστορία και ακόμη και στην οικογένειά μου. Ο πατέρας μου ήταν πάντα ένας χαρούμενος άνθρωπος σε όλη του τη ζωή, παρά το γεγονός ότι είχε πρόσβαση σε πολύ περιορισμένους πόρους, πολύ λίγες επιλογές και πάρα πολλές ευθύνες. Τον κοιτάζω και ξέρω ότι μπορώ να είμαι χαρούμενος, ό,τι κι αν γίνει.

Όντας στον αγροτικό κόσμο, κάποιος με ρώτησε πρόσφατα αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο γονίδιο στα φρούτα που τους δίνει γλυκύτητα. Υπέθεσε ότι αν μπορούσαμε να βρούμε αυτό το γονίδιο, τότε θα μπορούσαμε να αυξήσουμε την ποιότητα και την ποσότητα της γλυκύτητας στα φρούτα. Τι γίνεται όμως αν η γλύκα δεν είναι μεμονωμένο χαρακτηριστικό ενός φρούτου; Τι θα συμβεί αν είναι το αποκορύφωμα της όλης διαδικασίας ανάπτυξης -- από τους σπόρους μέχρι την ωρίμανση; Φυσικά, δεν τρώμε φρούτα που δεν είναι ώριμα και γλυκά. Τρώμε όμως φρούτα μόνο για τη γλύκα τους; Θα ήταν κανείς ικανοποιημένος να βγάλει μόνο τη γλύκα ενός φρούτου και να το πάρει ως ταμπλέτα; Μπορεί, λοιπόν, η ευτυχία να έχει ανά πάσα στιγμή ως ένα στιγμιαίο πράγμα που πρέπει να καταναλωθεί; Ωστόσο, συμπεριφερόμαστε κάθε στιγμή της ζωής μας σαν ο μόνος μας στόχος να είναι να αποφύγουμε οτιδήποτε θα έφερνε δυστυχία και να αναζητήσουμε πράγματα που θα έφερναν ευτυχία:

Το να είσαι μόνος, να μην έχεις τίποτα να κάνεις, θυσίες, ταλαιπωρίες, κριτική, αναμονή, κακή τύχη, τυχαίες, ένα αβέβαιο μέλλον… αυτά υποτίθεται ότι φέρνουν δυστυχία και τα αποφεύγουμε.

Συνεχής δέσμευση του νου/ή του σώματος με τη δουλειά, τους ανθρώπους ή τη διασκέδαση, τον εγωισμό, τις ανέσεις των πλασμάτων, τη στιγμιαία ικανοποίηση, την ασφάλεια, τη βεβαιότητα, την απληστία… αυτά υποτίθεται ότι φέρνουν την ευτυχία και τα αναζητούμε με κάθε κόστος.

Η Τέχνη της Ευτυχίας έχει χαθεί ίσως γιατί κυνηγώντας την, την έχουμε διώξει. Η Τέχνη του Βάσανα έχει χαθεί ίσως γιατί φεύγοντας από αυτήν έχουμε σφίξει τον κόμπο πάνω μας.

Πολλοί άγιοι και θρησκείες έχουν πει ότι είναι η ανθρώπινη φύση να ταλαντεύεται διαρκώς ανάμεσα σε πόθους και αποστροφή. Γνωρίζοντας αυτό, σε όλη την ιστορία, οι άνθρωποι σε όλους τους πολιτισμούς δημιούργησαν κανόνες, τελετουργίες, έθιμα, παραδόσεις, πρακτικές, τελετές και συμπεριφορές για να συγκρατήσουν τον ενθουσιασμό και να αγκαλιάσουν τις δυσκολίες (η μέση διαδρομή, η χρυσή τομή). Στην πραγματικότητα, «το να ωριμάσει κανείς σε ενήλικα» υποτίθεται ότι σημαίνει ότι κάποιος έχει μάθει να διακρίνει και να εφαρμόζει τις πολιτιστικές του αποσκευές χωρίς να το θεωρεί επιφανειακά ως βάρος. Ακόμη και το να ακολουθεί κανείς τυφλά την κουλτούρα του θεωρείτο καλύτερο από το να είναι απλώς τυφλός σε αυτήν. Ωστόσο, αυτό είναι ακριβώς αυτό που φαίνεται να συνέβη στην πλάτη της υπερμεγέθους, υπερβολικού ρυθμού υλιστικής και τεχνολογικής μας ανάπτυξης. Αν επρόκειτο να προσωποποιήσουμε το κέφι μας, θα ήταν ένα άτομο με μεγάλα χέρια, πόδια και εγκέφαλο. Και μια μικρή, αδύναμη καρδιά. Δεν είναι περίεργο που τρώμε αλλά πεινάμε. Έχουμε περισσότερα από όλα και νιώθουμε άδειοι. μπορούμε να κάνουμε τα πάντα εξαιρετικά γρήγορα και όμως δεν έχουμε αρκετό χρόνο για τίποτα.

Η ιδέα μας να μετακομίσουμε σε ένα αγρόκτημα σε ένα χωριό ήταν να δημιουργήσουμε έναν χώρο από το μηδέν στον οποίο θα μπορούσαμε να επανεφεύρουμε πολλές από αυτές τις παλιές, μεσαίες πρακτικές για να ταιριάζουν στις τρέχουσες δυνατότητες και παθολογίες μας. Έξω από το πλαίσιο της φάρμας μας (και μερικές φορές ακόμη και εντός), δυσκολεύομαι να ακολουθήσω αυτές τις αξίες και πρακτικές γιατί, υποθέτω, η ανθρώπινη ψυχή έχει δει πάρα πολλά στοιχεία για την αναποτελεσματικότητα των παλιών μυστικών. Συχνά αισθάνομαι σαν ένας άντρας που ταιριάζει απόλυτα σε μια παραλία. Αλλά είναι μόνο επειδή δημιουργήσαμε βιαστικά ασφυκτικούς χώρους που έχουν γεννήσει πολλούς άτεχνους και μάλιστα φαύλους κύκλους. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ευάεροι και θρεπτικοί χώροι όπου μπορούμε να ξαναμάθουμε τις παλιές τέχνες.

Είμαι μόλις 38 ετών, αλλά νιώθω σαν γέρος μιας άλλης εποχής όταν πιάνω τον εαυτό μου να αντιδρά στα παράπονα ή τις φιλοδοξίες κάποιου που είναι φυσιολογικά αυτή την εποχή. Δεν είμαι ούτε φτωχός, ούτε πλούσιος, ούτε μεσαία τάξη. Είμαι στη διαδικασία να φύγω από το μάθημα. Ωστόσο, θα ήθελα να διατηρήσω τις παλιότερες στάσεις της μεσαίας τάξης απέναντι στη ζωή. Χωρίς τη βοήθεια της μεγάλης φιλοσοφίας ή της θρησκείας, όλα τα μυστικά της καθημερινής ευτυχίας - σκληρή δουλειά, ειλικρίνεια, σκληρότητα, χάρη, υπομονή, απορία, ικανοποίηση, ρομαντισμός, ακόμη και αθωότητα - ήταν όλα εκεί σε εκείνη την τάξη. Θα ήθελα να είμαι μόνιμος μαθητής σε αυτήν την τάξη και ο γιος μου Aum να είναι ο δάσκαλος.