5 ára strákurinn okkar: Einn En Ekki Einmana

Skrifað árið 2012

Aum, 5 ára sonur okkar, hafði leikið sér sjálfur á bænum í tvo tíma. Um það bil klukkutíma eftir áminnti konan mín Nisha mig: "Þú hafðir mjög gaman af æsku þinni með tveimur systkinum þínum, krökkum í hverfinu og í skólanum. Horfðu nú á hann, vera einn, enginn til að leika við og hvergi að fara. Gerðu eitthvað!" Fyrir 4 árum tókum við meðvitað stökk inn í dreifbýli Indlands og skildum eftir hátækniferil í Silicon Valley til að stunda náttúrulegan búskap.

Nisha hefur alveg jafn mikla sannfæringu um ákvörðun okkar og ég og samt hefur henni og mörgum öðrum ástvinum virkilega liðið illa vegna þess að Aum hefur ekki félagsskap. Hann er eina barnið okkar og hann fer ekki í skóla (við lærðum hann í bænum) og það eru bara þrír krakkar á bæjunum í nágrenninu, enginn þeirra hefur mikinn tíma fyrir hann síðan þau fara í skólann).

Allir í lífi Aum hafa áhyggjur af einmanaleika hans. Nema Aum og ég. Sönnunargögnin um að hann sé ekki "einmana" eða "leiðist" eru beint fyrir framan augu allra -- þegar við erum ekki í sambandi við hann, er Aum upptekinn af eigin hugsunum, hlutum, leikjum, dansi o.s.frv. Stundum kastar hann inn sínum skammti af uppátækjum og reiðikasti, bara til að minna okkur á að hann er krakki. Annars hef ég aldrei séð hann óhamingjusaman af þeim ástæðum sem flestum fullorðnum í lífi hans finnst hann "eiga" að vera óhamingjusamur.

Aum hefur ekki félagsskap jafnaldra sinna eins mikið eða eins oft og aðrir krakkar. Við erum ekki með sjónvarp heima. Við höfum aldrei keypt leikföng fyrir hann nema eitt legósett og einn tinkertoys box sem Nisha fékk eftir að henni leið illa yfir að hafa ekki keypt neitt dót handa honum. Flest fötin hans eru gefin af fjölskyldu og vinum. Við gefum honum eitt eða tvö sælgæti í viku og ís einu sinni í mánuði. Hann á ekki smákökur, súkkulaði, kolsýrða drykki, skyndibita eða eitthvað snarl sem kemur í pakka og er selt í smásöluverslun. Hann hlýtur að vera einn ömurlegur krakki, ekki satt? Ef ég segi "Nei", gæti einhver svarað með: "Jæja, hann veit ekki hvers hann vantar og hann er alinn upp í mjög verndandi umhverfi." Ekki satt heldur.

Hann þekkir ástæður allra þeirra vala sem við höfum tekið fyrir hann og hann hefur fúslega tekið þeim. Reyndar er hann alltaf tilbúinn að útskýra val sitt fyrir öllum sem vilja vita. Hann hefur smakkað/reynt allt sem aðrir krakkar hafa og fær tækifærin margsinnis, enda tíðar heimsóknir okkar til margra ættingja og vina á mismunandi stöðum. Auðvitað freistar hann stundum og gerir uppreisn. Með því að stýra frá öfgum múta og refsinga tekst okkur að ná jafnvægi og hjálpa honum að halda sig við betri ákvarðanir.

Hann hefur ekki stórkostlegar hugmyndir og hugmyndir um hvað myndi færa honum hamingju. Hann er bara að lifa sínu lífi. Allt hefur þýðingu fyrir hann. Hann lítur ekki framhjá þessari stundu að búast við öðru; hann er ekki að eltast við neitt og hefur engin plön fyrir morgundaginn. Hann fer um eins og hann hafi ótakmarkaðan varasjóð af orku, forvitni, tíma, trú og vilja til að taka þátt í hverju sem er og hver sem verður á vegi hans eins og ... eins og hann viti innsæi hvað hann vill. Ef hann gæti svarað spurningunni "Hvað vilt þú í lífi þínu?" það væri líklega: "Ég veit það ekki, en ég vil þetta allt samt, augnablik fyrir augnablik." Og hann virðist ekki vera áhyggjufullur ef margar af þessum augnablikum er eytt einn. En það skröltir ansi mörgum öðrum.

Í mínum huga höfðu dreifbýlis- og millistéttarfólk síðustu kynslóðar og áður rétt sjónarhorn á fáránlega ríki eins og frið, hamingju, gleði o.s.frv. Þeir miðluðu með mörgum orðskviðum og klisjum -- að þýðingarmikil þátttaka í vinnunni, að vera með fjölskyldu og vinum og með sjálfum sér, náði nánast yfir allar raunverulegar orsakir hamingju og friðar. Merking trúlofunar gæti komið frá bæði hörmulegum og kómískum aðstæðum í lífinu (og oftar en ekki var líf þeirra fullt af hörmulegum merkingu). Fólk tók ekki ákvarðanir með það eitt að einblína á hvort það myndi gera það hamingjusamt. Hamingjan var bara eitt af huganum. Kannski var meining mikilvægara atriði. Það er engin önnur leið til að útskýra fórnir sem ég veit um í sögunni og jafnvel í minni eigin fjölskyldu. Minn eigin pabbi hefur alltaf verið hamingjusamur maður allt sitt líf, þrátt fyrir að hafa aðgang að mjög takmörkuðum úrræðum, mjög fáum valkostum og mjög mörgum skyldum. Ég horfi á hann og veit að ég get verið ánægður, sama hvað.

Þar sem ég var í búskaparheiminum spurði einhver mig nýlega hvort það væri sérstakt gen í ávöxtum sem gefur þeim sætleika. Hann velti því fyrir sér að ef við gætum fundið það gen, þá gætum við aukið gæði og magn sætleika í ávöxtum. En hvað ef sætleikur er ekki einangrað einkenni ávaxta? Hvað ef það er hámarksáhrif alls vaxtarferlisins -- frá fræi til þroska? Auðvitað borðum við ekki ávexti sem eru ekki þroskaðir og sætir. En borðum við ávexti eingöngu vegna sætleika þeirra? Myndi einhver láta sér nægja að draga aðeins út sætleika ávaxta og taka hann sem töflu? Er þá hægt að neyta hamingju á hvaða augnabliki sem er? Samt hegðum við okkur á hverju augnabliki lífs okkar eins og okkar eina markmið sé að forðast allt sem myndi færa óhamingju og leita að hlutum sem myndi færa hamingju:

Að vera einn, hafa ekkert að gera, fórnir, óþægindi, gagnrýni, bið, óheppni, tilviljun, óviss framtíð ... þetta á að færa óhamingju og við forðumst þau.

Stöðug þátttaka hugar/og eða líkama við vinnu, fólk eða skemmtun, eigingirni, þægindi skepna, augnablik fullnæging, öryggi, vissu, græðgi ... þetta á að færa hamingju og við leitum þeirra hvað sem það kostar.

List hamingjunnar hefur týnst kannski vegna þess að með því að elta hana höfum við hrakið hana í burtu. Listin að þjást hefur glatast ef til vill vegna þess að með því að flýja hana höfum við hert hnútinn á okkur.

Margir dýrlingar og trúarbrögð hafa sagt að það sé mannlegt eðli að sveiflast stöðugt á milli löngunar og andúðar. Með því að vita þetta, í gegnum söguna, skapaði fólk í öllum menningarheimum viðmið, helgisiði, siði, hefðir, venjur, athafnir og viðhorf til að innihalda spennu og umfaðma erfiðleika (miðveginn, hinn gullni meðalveg). Reyndar átti „að þroskast að fullorðnum“ að þýða að maður hafi lært að greina og útfæra menningarlegan farangur sinn án þess að líta á það yfirborðslega sem byrði. Jafnvel að fylgja menningu sinni í blindni þótti betra en að vera bara blindur á hana. Samt er það einmitt það sem virðist hafa gerst á bak við of stóran, hraðvirkan efnishyggju og tæknilegan vöxt okkar. Ef við myndum persónugera tíðaranda okkar þá væri það manneskja með of stórar hendur, fætur og heila. Og lítið, veikt hjarta. Engin furða að við borðum en sveltum; við höfum meira af öllu og finnst tómlegt; við getum gert allt of hratt og höfum samt ekki nægan tíma fyrir neitt.

Hugmynd okkar um að flytja á sveitabæ í þorpi var að búa til rými frá grunni þar sem við gætum fundið upp aftur margar af þessum gömlu millileiðisaðferðum til að henta núverandi möguleikum okkar og meinafræði. Utan samhengis búsins okkar (og stundum jafnvel innan) á ég erfitt með að fylgja þessum gildum og venjum vegna þess að ég býst við að sálarsál manna hafi séð of miklar vísbendingar um óvirkni gömlu leyndarmálanna. Mér líður oft eins og fullkomnum manni á ströndinni. En það er aðeins vegna þess að við höfum í flýti búið til kæfandi rými sem hafa alið af sér marga ókunnuga og jafnvel vítahring. Það sem við þurfum eru loftgóð og nærandi rými þar sem við getum endurlært gamlar listir.

Ég er aðeins 38, en samt líður mér eins og gömlum manni frá öðrum tímum þegar ég gríp mig í að bregðast við kvörtunum eða metnaði einhvers sem er eðlilegt á þessu tímum. Ég er hvorki fátækur né ríkur né millistétt. Ég er að fara af bekknum. Samt vil ég halda í eldri miðstéttarviðhorf til lífsins. Án aðstoðar mikillar heimspeki eða trúarbragða, öll leyndarmál hversdagshamingjunnar - vinnusemi, heiðarleiki, kurteisi, náð, þolinmæði, undrun, nægjusemi, rómantík, jafnvel sakleysi - það var allt til staðar í þeim flokki. Mig langar að vera fastur nemandi í þeim bekk og láta son minn Aum vera kennarann.