"Enpatia muskularra" Eraikitzea

Eskoletan jazarpena arazo larria bihurtu da. Irtenbide berritzaileak bilatzeko, Kanadako hezitzaileek Roots of Empathy izeneko ikasgelako programa berezi batera jo zuten. Gaur egun 1.400 ikastetxetan ezartzen ari den programaren oinarrian , ikuspegi hau dago: haur bat eta bere gurasoa ikasgelaren erdigunean jartzen dituzunean, haurrak haurraren asmo eta emozioekin sentsibilizatzen hasten dira. Erasotzen diren emaitzak ez dira anbiguoak: eskola-umeen arteko eraso-mailen murrizketa neurgarria.

Programa arrakastatsua da, enpatiaren garapena sustatzen duelako, haurrei euren buruaren atal inkontziente bat aprobetxatzen lagunduz. Haurra katalizatzaile bihurtzen da haurrei beren sentimenduak eta besteen sentimenduak identifikatzen eta hausnartzen laguntzeko. Nola egin dezakegu hori gure bizitzan? Gure baitan "enpatia muskularra" lantzeko egoerak kontzienteki sortuz.

Termino deigarri hori Ta-Nehisi Coates The Atlantic-eko editore nagusiaren azken artikulu batetik dator. Indarra eta enpatia elkartuz, Coatesek gogorarazten digu enpatikoa izatea beste pertsona baten errealitatea ulertu nahian jakin-mina eta objektiboki irmoa izatea dela. Are gehiago sakonduz, enpatiaren eta apaltasunaren artean oinarrizko lotura bat ere badago: benetako enpatiak autoorientazio ohitu inkontzienteetatik ateratzen laguntzen digu.

Besteekin erlazionatzen saiatzean, oinarri gisa apaltasunik gabe, Ian Percy idazleak ondo artikulatutako joera maltzur batek ahultzen gaitu: "Besteak euren jokaeraren arabera epaitzen ditugu. Gure asmoen arabera epaitzen dugu". Enpatia egiten saiatzean, puntua galtzen ari gara epaitzen ari bagara. Orduan gehiago arduratzen garelako jakitun izateak, arrazoia izateak -- edo baita ona izateak ere - beste pertsona baten errealitatea benetan sentitzea baino.

Baina irudimen morala ere, sormenez jardutea beste baten lekuan neure burua lehenbailehen jarrita, erabakigarria bada ere, hasiera baino ez da. Pertzepzioan eta ulermenean aldaketa iraunkor bat eragiteko, beste baten errealitatea nirea balitz bezala bizi behar dut. Berri ona da ikerketa zientifikoak gero eta gehiago erakusten duela garunaren zati batek dagoeneko hori egiten duela.

Neurozientzian egindako azken aurkikuntza esanguratsuenetako bat "ispilu neuronen"a izan da. Gure neuronen atal jakin bat benetan besteek bizi dutena simulatzera dedikatzen da, guk geuk biziko bagenu bezala. Ispilu neurona hauek dira bizikletatik norbait erortzen ikusten dudanean kikildu egiten nautenak. Nire zati batek benetan gertatzen zaidalako sentitzen duelako da. "Ekintza bat burutzen dugunean (esaterako, pilotari ostiko bat ematea) kortex premotorrean tiro egiten duten neuronen bosten batek ere tiro egiten du ekintza hori egiten duen beste norbait ikustean".

Beraz, enpatiarako konfiguratuta bagaude, zergatik gertatzen da praktikan hain maiz deskonektatzea? Neurri handi batean, kontzientzia kontua da. Gure buruaren zati honekin aktiboki sintonizatzea funtsezkoa da. "Arreta jartzeak lotura emozional bat eraikitzeko aukera ematen digu. Arreta faltan, enpatiak ez du aukerarik", dio Daniel Goleman egileak. Nire kontzientzia handitzen doan heinean, nire ispilu neurona sistemaren esparrua ez da jada ekintza fisiko ageriko simulatzera soilik mugatzen. Gorputz-hizkuntza, eta baita, azken ikerketek erakusten dutenez, besteen gogo-egoerak ere erregistratzen hasten dira nire burmuinean. Momentu honetan, nire sentsibilitate berria tresna bilakatzen da: maila honetan kontzientzia garatzeak aukera ezberdinen multzo osoa irekitzen du.

Enpatia indartuaren oinarri hau ez da onura pertsonalaren esparrura mugatzen. Funtsean garatzen ditugun sistema motak eta nola antolatzen ditugun informatzeko eragin dezake. Tim Brownek, mundu mailan aitortzen den IDEO diseinu-enpresako zuzendari nagusiak, enpatia mota honek berrikuntzan duen zeregin nagusia adierazten du. "Diseinu esanguratsu guztiak enpatiarekin hasten dira", azpimarratzen du Brown-ek "Infinite Vision: How Aravind Became the World's Greatest Business Case for Compassion" liburuan.

Brownen arabera, Aravindek berrikuntzan izan duen arrakasta -- milioiei ikusmena doan ekartzea ekonomikoki bere buruari eusten dion bitartean-- enpatia sistematizatzean oinarritzen da. Har dezagun, adibidez, erizainen kontratazio prozesua, Aravinden prozesu supereraginkorren ardatza osatzen dutenak. Pentsa genezake sintonizatutako lan-fluxuek langilerik adimendunak behar dituztela. Ez da horrela. Notarik altuenak dituztenak aukeratu beharrean, Aravindek balio-egokipen handiena dutenak aukeratzen ditu, haien enpatiatik hasita. Noski, zorrozki trebatuak daude, baina haien enpatia da itsua den paziente baten errealitatea sentitzera sentsibilizatzen duena. Ondorioz, benetan motibatuta daude pazienteen beharrak betetzen dituzten sistemak diseinatzen, ezartzen eta mantentzen laguntzeko.

Eta hori da horren muina. Lehen begiratuan, "enpatia muskularra" enpatia lantzeko ahalegin kontzienteak egiten zorrotza izateari egiten dio erreferentzia. Baina maila sakonagoan, enpatia horrek erabakiak aldatzen ditu: Behin kontzientzia mota hori dugunean, ezin dugu kontuan hartu. Erantzukizun solemne gisa ez esatearren, opari bat da benetan. Gure barne-funtzionamenduaz, ispilu-neuronez eta guzti-guztiz sakonago jabetuz, gure egoaren eta norberaren orientazio-ereduetatik at erlaxatzen hasten gara, isolamendura, eskasiara eta deskonexiora lotzen gaituzten gauzetatik. Enpatia da zubia. Joanna Macy aktibistak dioen bezala: "Apurtzen den bihotzak unibertso osoa eduki dezake".