Joanna Macy: De Bardo Betreden

In dit opiniestuk introduceert ecofilosoof en boeddhist Joanna Macy ons in de bardo – het Tibetaans-boeddhistische concept van een kloof tussen werelden waar transitie mogelijk is. Nu de pandemie de aanhoudende ineenstorting blootlegt en een spiegel voorhoudt aan onze collectieve kwalen, schrijft ze, hebben we de kans om een ​​ruimte van herinterpretatie te betreden.

We bevinden ons in een ruimte zonder kaart. Met de dreigende economische ineenstorting en klimaatramp voelt het alsof we ons op een verschuivend terrein bevinden, waar oude gewoonten en oude scenario's niet langer van toepassing zijn. In het Tibetaans boeddhisme wordt zo'n ruimte of kloof tussen bekende werelden een bardo genoemd. Het is angstaanjagend. Het is ook een plek van potentiële transformatie.

Als je de bardo betreedt, staat daar Boeddha Akshobhya tegenover je. Zijn element is Water. Hij houdt een spiegel vast, want zijn gave is Spiegelwijsheid, die alles weerspiegelt zoals het is. En de leer van Akshobhya's spiegel is: Kijk niet weg. Wend je blik niet af. Keer je niet af. Deze leer vraagt ​​duidelijk om radicale aandacht en volledige acceptatie.

De afgelopen veertig jaar heb ik een vorm van ervaringsgericht groepswerk ontwikkeld, genaamd 'Werk dat Herverbindt'. Het is een raamwerk voor persoonlijke en sociale verandering in het licht van overweldigende crises – een manier om wanhoop en apathie om te zetten in gezamenlijke actie. Net als de Spiegelwijsheid van Akshobhya helpt 'Werk dat Herverbindt' mensen de waarheid te vertellen over wat ze zien en voelen dat er in onze wereld gebeurt. Het helpt hen ook de motivatie, tools en middelen te vinden om deel te nemen aan onze collectieve zelfgenezing.

Wanneer we samenkomen voor dit werk, onderscheiden we meteen drie verhalen of versies van de werkelijkheid die onze wereld vormgeven, zodat we ze duidelijker kunnen zien en kunnen kiezen achter welke we willen staan. Het eerste verhaal dat we identificeren is "Business as Usual", waarmee we de groei-economie of het wereldwijde bedrijfskapitalisme bedoelen. We horen deze marsorder van vrijwel elke stem binnen de overheid, beursgenoteerde bedrijven, het leger en de door bedrijven gecontroleerde media.

De tweede heet "De Grote Ontmanteling": een voortdurende ineenstorting van levende structuren. Dit is wat er gebeurt wanneer ecologische, biologische en sociale systemen worden gecommercialiseerd door een industriële groeisamenleving of een "business as usual"-model. Ik vind de term "ontmanteling" mooi, omdat systemen niet zomaar dood neervallen, maar rafelen en geleidelijk hun samenhang, integriteit en geheugen verliezen.

Het derde verhaal is het centrale avontuur van onze tijd: de transitie naar een levensvatbare samenleving. De omvang en reikwijdte van deze transitie – die al volop gaande is als we weten waar we moeten zoeken – is vergelijkbaar met de agrarische revolutie zo'n tienduizend jaar geleden en de industriële revolutie een paar eeuwen geleden. Hedendaagse sociale denkers hebben er verschillende namen voor, zoals de ecologische of duurzaamheidsrevolutie; in het Werk dat Herverbindt noemen we het de Grote Omwenteling.

Simpel gezegd, ons doel met dit proces van benoemen en diepgaande erkenning van wat er met onze wereld gebeurt, is om de eerste twee verhalen te overleven en steeds meer mensen en middelen naar het derde verhaal te brengen. Door dit werk kunnen we ervoor kiezen om ons aan te sluiten bij de gebruikelijke gang van zaken, de ontmanteling van levende systemen of de creatie van een levensvatbare samenleving.

De afgelopen jaren hebben velen van ons die bij dit werk betrokken zijn, erkend dat we, gezien het tempo van de Grote Ontmanteling, afstevenen op een economische en zelfs een beschavingsinstorting. Ons denken werd ondersteund door het werk van Jem Bendell over diepe adaptatie, dat zich voorbereidt op – en leert leven met – een maatschappelijke ineenstorting. Ik wil ook graag de eerdere bijdragen in Franstalig Europa van Pablo Servigne en Raphael Stevens erkennen – wiens vooruitziende werk zich richt op ineenstorting en transitie en nu pas in het Engels verschijnt.

Aangezien de huidige wereldeconomie er niet in is geslaagd de uitstoot van broeikasgassen ook maar met een fractie van een graad te verminderen, lijkt het nu duidelijk dat we een klimaatramp niet kunnen vermijden. Velen van ons gingen ervan uit dat de Grote Omwenteling een dergelijke desintegratie kon voorkomen, maar nu zijn we de Grote Omwenteling gaan erkennen als een proces en een toewijding om ons te helpen de ineenstorting van de geïndustrialiseerde groei-economie te overleven. De motivatie en vaardigheden die we opdoen door deel te nemen aan het Werk dat Herverbindt, bieden de begeleiding, solidariteit en het vertrouwen die nodig zijn om deze onvermijdelijke ineenstorting te boven te komen.

Dit werk heeft vele dimensies die de psychologische en spirituele kwesties van deze tijd aankaarten, en ik heb een vruchtbare resonantie gevonden tussen boeddhistisch denken en postmoderne wetenschap: veel van het Werk dat Herverbindt is geïnspireerd door boeddhistische leringen. Ik zie de Grote Omwenteling nu een beetje als bodhicitta , de intentie om alle wezens te dienen. Dit is de geestestoestand van de bodhisattva – het wezen dat, in zijn of haar grote mededogen, nirvana uitstelt om het lijden van de wereld aan te pakken. Ik herinner me dat mijn Tibetaanse leraren me vertelden dat bodhicitta als een vlam in het hart is, en ik kan die daar vaak voelen.

Het lijkt nu wel duidelijk wie Akshobhya's spiegel voorhoudt: COVID-19. Het coronavirus heeft ons snel getroffen. We wisten er nog maar kort geleden niets van. Eerst moesten we even stilstaan ​​om te zien wat de spiegel weerkaatste. We zijn zo druk en afgeleid geweest door onze verschillende versies van de ratrace dat we onze aandacht niet bij de werkelijke situatie hebben kunnen houden. We moesten stoppen met rondrennen om te zien wie, wat en waar we zijn.

COVID-19 herinnert ons eraan dat apocalyps – in zijn oude betekenis – openbaring en onthulling impliceert. En wat heeft het onthuld? Een pandemie die zo besmettelijk was dat ze onmiddellijk ons ​​falende zorgstelsel en onze volstrekte onderlinge afhankelijkheid blootlegde. De noodzaak om prioriteit te geven aan het collectieve karakter van ons welzijn kwam dramatisch aan de oppervlakte, vooral in ons land, het meest hypergeïndividualiseerde land ter wereld. Zoals Malcolm X het verwoordde: "Wanneer we het 'ik' vervangen door het 'wij', wordt zelfs ziekte welzijn."

De besmettingspatronen werpen vervolgens licht op wat we het meest nodig hebben: verpleeghuizen, waar ouderen worden opgesloten; de vleesverwerkende industrie, zo gevaarlijk voor de overvolle arbeiders, zo wreed voor de dieren, zo kostbaar voor het klimaat; gevangenissen, waar miljoenen mensen opgesloten zitten en nu broedplaatsen van besmetting worden; de breuklijnen van raciale ongelijkheid in onze samenleving, die nu blootgelegd worden door de onevenredige impact van de pandemie op zwarte, bruine en inheemse gemeenschappen. Zestig procent van de gevallen betreft Afro-Amerikanen – dankzij reeds bestaande aandoeningen die worden veroorzaakt door ongelijkheid in de gezondheidszorg en milieuracisme.

Bovendien heeft de moord op George Floyd niet alleen het racisme en de wreedheid van onze politiecultuur blootgelegd, maar ook ongekende protesten opgeroepen die door het hele land raasden en opriepen tot het stopzetten van de financiering en zelfs afschaffing van politieafdelingen en vakbonden.

Zowel wereldwijd als in de VS ontdekken velen van ons een nieuwe solidariteit in onze vastberadenheid om verder te komen dan het zieke racisme dat we geërfd hebben. Tijdens deze opstand word ik geïnspireerd door de moed, creativiteit en het doorzettingsvermogen van degenen die zich inzetten voor publieke demonstraties, die veel ambtenaren – leden van gemeenteraden, overheidsinstanties en zelfs politieafdelingen – tot actie aanzetten. Het is geen wonder dat de bardo een plek vertegenwoordigt waar het onbekende, zelfs het ondenkbare, kan gebeuren en waar wij die er binnentreden, ingrijpend veranderen.

Wanneer we de wrede sociale en ecologische realiteit waaraan we gewend zijn onder ogen durven zien, ontstaat er moed en worden de krachten in ons bevrijd om de wereld opnieuw te bedenken en misschien zelfs, op een dag, weer op te bouwen.

Kijk niet weg. Wend je blik niet af. Keer je niet af.

***

Voor meer inspiratie kun je aanstaande zaterdag meedoen aan de Awakin Call met Michael Dowd, "Liefdevol leven in het tijdperk van sterven: diepe aanpassing". Meer details en RSVP-informatie vind je hier.