Konponbidea: Etorkizuna Hobetzeko Bide Praktikoa

Zer eginkizun izango duzu mundu hobe bat ekartzeko?

Duela urte batzuk, pandemia eta gazteen antsietate eta depresioa areagotu baino askoz lehenago, Connecticuteko eskola batean 5. eta 6. mailako ikasleekin hitz egitera gonbidatu ninduten. Munduko arazo handienak zeintzuk diren galdetu nien, eta esandakoa arbel batean idatzi nuen, arbela bete arte. Orduan, eskuak altxatzeko eskatu nien, haiek zerrendatutako arazoak konpon genitzakeela uste bazuten. Berrogeita bost umeetatik bostek bakarrik altxatu zituzten eskuak.

Hau izan zen giza eskubideen, ingurumen-iraunkortasunaren eta animalien babesaren arteko elkarri loturiko gaiei buruz irakasten duen nire orduko ia hogeita hamar urteko karrerako unerik gogorrena. Pentsatu nuen neure artean: Haur hauek ezin badituzte imajinatu ere egin eurek izendatu zituzten arazoak konpontzen, zerk bultzatuko ditu aldaketak egiten saiatzera?

Banekien haien itxaropena berreskuratzeko zerbait egin behar nuela, beraz, ikasleei begiak ixteko eskatu nien eta beren buruak parke bateko banku batean eserita irudikatzeko eskatu nien bizitza luze eta ongi bizitakoaren amaierako egun eder batean. Eszenaren irudi bat margotu nuen: Inguruko airea eta ibilguak garbi zeuden. Espezieak desagertzeko zorian ari ziren berreskuratzen. Urtetan ez zegoen gerrarik. Inor ez zen ohera goserik joan. Elkar eta beste animaliak errespetuz eta errukiz tratatzen ikasi genuen.

Orduan, haur bat haiengana hurbiltzen eta parkeko bankuan elkartzen ari zela imajinatzeko eskatu nien. Esan nien umea eskolan historia ikasten aritu zela eta garai ilunak ikasten aritu zela, eta haurrak era guztietako galderak zituela gauzak nola hobetu ziren jakiteko. Orduan, haurra azken galdera hau egiten imajinatzeko eskatu nien:

"Zer eginkizun jokatu zenuen mundu hobe hau sortzen laguntzeko?"

Utzi nion buruan haurrari erantzuten dioten galdetu aurretik —begiak oraindik itxita— eskuak altxatzeko, ea orain arbelean ageri diren arazoak konpontzen imajinatzen gaituzten. Oraingoan, berrogei esku altxatu ziren airean. Mundu baketsu eta osasuntsu bat irudikatzea eta eurek eta gelako gainerako haurrek etorkizun hori sortzeko zeregina izango zutela jakitea nahikoa zen euren itxaropena berreskuratzeko.

Urte batzuk geroago, Guadalajaran, Mexikon, hitzaldi batean hitz egiteko nengoela, ekitaldia antolatzen duen ikastetxeko bosgarren mailako ikasle batzuekin hitz egitera gonbidatu ninduten. Connecticuteko ikasleekin hitz egin nuen garaia gogoratuz, haur horiei eskua altxatzeko eskatu nien munduko arazoak konpondu genitzakeela uste zuten. Oraingoan, esku guztiak airera igo ziren.

Zer zen ezberdina? Beraien irakasleak gure planetan gertatzen ari zenari buruz, bereziki gure inguruneari buruz, irakasten aritu zitzaien —adinaren arabera egokitutako moduetan— eta ingurumen-arazoak konpontzen inplikatzen aritu zen, adinaren arabera ere. Beraien eskolak eguzki-panelak instalatu zituen, janari-hondakinetarako konpostaje sistema bat sortu zuten eta ur pitxer handiak erabili zituzten ontzi berrerabilgarriak betetzeko, erabilera bakarreko ur botilak erabili beharrean. Bazekiten arazoak konpondu zitezkeela konpontzen ibili zirelako. Soluziogile izaten ikasten ari ziren.

Nola bihurtu gaitezkeen guztiok konpontzaile!

Ez dira soilik eskoletako haurrek konponbide izaten ikasi behar dutenak. Guztiok ikasi behar dugu sistema bidegabeak, jasangaitzak eta gizagabeak identifikatzen eta eraldatzen, pertsonei, animaliei eta bizitzari eusten dieten ekosistemei on eta kalterik txikiena egin diezaien. Argi esateko, konpontzaileak ez dira arazo-konpontzaileak bezalakoak (horregatik lagungarria izan daiteke hitza). Ingeniariek ikatza kentzeko mendi bat lehertzearen arazoa konpondu dezakete, baina horrek ez ditu konponbide bihurtzen. Konponbidearen definizioan txertatuta dago gure konponbideek bizitza osoan duten eragina kontuan hartzea eta nahi gabeko kalterik ez eragiteko ahalegina egitea. Irtenbideak ere ez dira humanitarioak bezalakoak. Humanitarioek sufrimendua arintzen dute eta kalteak arintzeko lan egiten dute, eta hori oso merezi duen ahalegina da. Soluziogileek humanitarismoa urrats bat gehiago ematen dute sufrimenduaren eta kaltearen arrazoiei aurre eginez, iraun ez dezaten.

Konpontzaileak mundu hobeago bat posible dela dioen pentsamoldearekin hasten dira, eta elkarlanaren bidez, itxuraz konpongaitzak diren zatien artean ere, aurrez aurre ditugun arazoak konpondu ditzakegu. Ondoren, prozesu bat erabiltzen dute:

1. Landu nahi duten arazo zehatza identifikatzea

2. Haren kausa sustraiak eta sistemikoak ikertzea

3. Pertsonentzat, animalientzat eta ekosistementzat nahi gabeko ondorio negatibo gutxien (edo ez) dituen irtenbide bat berritzea.

4. Haien irtenbidea ezartzea eta hobekuntzak egiteko ebaluatzea

Lau faseko prozesu honek sinplea eta zuzena dirudi, baina ikerketa sakona eskatzen du; pentsamendu kritikoa, sistemikoa, estrategikoa eta sortzailea lantzea; hainbat eragilerengandik ikasteko konpromisoa eta ikuspegi anitz kontuan hartuta; eta apaltasuna, irtenbideak denborarekin gero eta soluzio handiagoak izan daitezen.

Arazoak konpon daitezkeen premisarekin hasten denez, pentsamolde konpontzailea elkarren aurka jarriko gintuzkeen pentsamendu bitarren aurkako antidotoa izan daiteke. Askotan gaiei buruzko ikuspegi “kontrako” aurkezten zaizkigu. Gatazka hedabideetan eta politikariek areagotu egiten dute, eta azpiko arazoak, gehienok adostasun-puntu batzuk, asko ez bada, aurki ditzakegunak, arazoen sustraiak edo/eta sistemikoak identifikatzetik urruntzen gaituzten argudioek ilundu egiten dituzte.

Aldeak hartzea erraz eta beharbada modu naturalean etortzen zaigu, baina pentsamendu konpontzailea landuz deskubritzen dugu zubiak ez direla hain zailak eraikitzen. Eta aurre egiten ditugun erronkei elkarlanean aritzeko ahalegin honi ekiten diogunean, ulertuko dugu —Mexikoko bosgarren mailako ikasleek ulertu zutenez— gure arazoak erabat konpon daitezkeela pentsamolde, trebetasun, dedikazio eta oinarri etiko egokiekin.