Các Phong trào Do phụ nữ lãnh đạo đang định nghĩa lại quyền lực như thế nào, từ California đến Nepal

Trong bài luận “Không có hệ thống phân cấp áp bức”, nhà thơ nữ quyền đồng tính da đen Audre Lorde đã viết: “Tôi đã học được rằng sự áp bức và sự không khoan dung đối với sự khác biệt xuất hiện dưới mọi hình dạng, kích cỡ, màu sắc và khuynh hướng tình dục; và rằng trong số những người trong chúng ta chia sẻ mục tiêu giải phóng và tương lai khả thi cho con cái mình, không thể có hệ thống phân cấp áp bức nào cả”.

Trên khắp thế giới, các phong trào phụ nữ từ lâu đã nhận ra sự khôn ngoan của tư tưởng đó, nhấn mạnh cách các phong trào xã hội được hưởng lợi bằng cách nhận ra sự giao thoa giữa các hình thức áp bức khác nhau. Trong bức thư “Phụ nữ vì Phụ nữ ở Ferguson”, Liên minh Người giúp việc Gia đình Quốc gia—một mạng lưới các tổ chức đại diện cho bảo mẫu, người chăm sóc tại nhà và người giúp việc—đã đoàn kết với những người phụ nữ ở Ferguson, Missouri, những người bị ảnh hưởng bởi sự tàn bạo của cảnh sát.

“Là những người giúp việc gia đình, là những người phụ nữ, chúng tôi biết rằng phẩm giá là vấn đề của mọi người và công lý là hy vọng của mọi người”, bức thư viết. “Chúng tôi tổ chức để tạo ra một thế giới mà mỗi người trong chúng ta, những người giúp việc gia đình, thanh thiếu niên da đen, trẻ em nhập cư, ông bà già—tất cả chúng ta—đều được đối xử với sự tôn trọng và phẩm giá”.

Trước sự gia tăng quyền lực của các tập đoàn, tình trạng chiếm đoạt đất đai, bất công kinh tế và biến đổi khí hậu, các phong trào phụ nữ đã đưa ra một sự thay đổi mô hình. Họ đã định nghĩa lại các mô hình lãnh đạo và phát triển, kết nối các điểm giữa các vấn đề và sự áp bức, ưu tiên quyền lực tập thể và xây dựng phong trào, và xem xét một cách nghiêm túc cách các vấn đề về giới tính, chủng tộc, đẳng cấp, giai cấp, khuynh hướng tình dục và khả năng loại trừ và gạt ra ngoài lề một cách không cân xứng.

Trước sự gia tăng quyền lực của các tập đoàn, nạn chiếm đoạt đất đai, bất công kinh tế và biến đổi khí hậu, các phong trào phụ nữ đã tạo nên sự thay đổi lớn.

“Những người da màu trong các phong trào LGBTQ; những cô gái da màu trong cuộc chiến chống lại đường ống từ trường học đến nhà tù; những người phụ nữ trong các phong trào nhập cư; những người phụ nữ chuyển giới trong các phong trào nữ quyền; và những người khuyết tật đấu tranh chống lại sự lạm dụng của cảnh sát—tất cả đều phải đối mặt với những điểm yếu phản ánh sự giao thoa của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, áp bức giai cấp, kỳ thị người chuyển giới, kỳ thị người khuyết tật, v.v.,” Tiến sĩ Kimberlé Crenshaw, giám đốc điều hành của Diễn đàn Chính sách Người Mỹ gốc Phi, đã viết trong một bài bình luận gần đây. “Sự giao thoa đã mang đến cho nhiều người ủng hộ một cách để định hình hoàn cảnh của họ và đấu tranh cho sự hiện diện và hòa nhập của họ.”

Phụ nữ da màu đã tung ra các chiến dịch và hành động truyền thông mạnh mẽ bằng cách kết nối bản sắc và mối quan hệ của nó với chủ nghĩa phân biệt chủng tộc có cấu trúc và quyền lực thể chế. #DalitWomenFight , một sáng kiến ​​truyền thông mạnh mẽ, liên kết bạo lực tình dục mà phụ nữ Dalit phải đối mặt với cấu trúc đẳng cấp ăn sâu và được thể chế hóa ở Ấn Độ. Và tại Hoa Kỳ, các hành động gợi cảm xúc được thực hiện bởi chiến dịch #SayHerName nêu bật cách thức mà sự tàn bạo của cảnh sát ảnh hưởng không cân xứng đến phụ nữ da đen.

Cho dù đó là những phụ nữ bản địa ở Amazon đấu tranh với các công ty gây ô nhiễm và biến đổi khí hậu hay những người giúp việc gia đình gốc Latinh không có giấy tờ đấu tranh cho quyền và phẩm giá của người lao động ở California, các nhóm và mạng lưới phụ nữ đang tạo ra mối liên hệ giữa chủ nghĩa tư bản vô độ, bạo lực và sự xói mòn nhân quyền cũng như sự hủy diệt Trái Đất.

Sau đây chỉ là một vài câu chuyện cho thấy họ đã làm điều này như thế nào.

Lật ngược kịch bản

Để kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ năm nay, nhóm phụ nữ La Via Campesina—một phong trào quốc tế đoàn kết hàng triệu nông dân, nhà sản xuất nhỏ, nông dân không có đất và cộng đồng bản địa—đang kêu gọi hành động chống lại bạo lực tư bản trên toàn thế giới.

Tổ chức này lưu ý rằng “Bạo lực tư bản không chỉ là bạo lực trực tiếp gây ra cho phụ nữ; nó còn là một phần không thể thiếu của bối cảnh xã hội về sự bóc lột và tước đoạt được đặc trưng bởi sự áp bức và vi phạm lịch sử các quyền cơ bản của phụ nữ nông dân, nông dân và công nhân nông trại, phụ nữ không có đất, phụ nữ bản địa và phụ nữ da đen”.

Dayamani Barla, một nhà báo bộ lạc đến từ Jharkhand, Ấn Độ, sẽ đồng ý. Barla đã lãnh đạo một phong trào mạnh mẽ để ngăn chặn công ty thép lớn nhất thế giới, ArcelorMittal, di dời hàng nghìn cộng đồng nông dân bản địa. Những cuộc đấu tranh của Barla bắt nguồn từ sự sống còn về mặt văn hóa khi các đập lớn, khai thác mỏ và các ngành công nghiệp khai khoáng đã di dời, tước đoạt và làm cho hàng triệu người dân bộ lạc trên khắp Ấn Độ trở nên nghèo đói. Barla tin chắc rằng chủ quyền lãnh thổ là chìa khóa để đạt được chủ quyền lương thực. Bà lưu ý rằng "Trên thực tế, toàn cầu hóa đã làm nảy sinh một loại chủ nghĩa phát xít".

Barla đã đảo ngược kịch bản về các mô hình truyền thống của “phát triển” bằng cách định nghĩa nó từ một thế giới quan bản địa. “Chúng tôi không chống lại sự phát triển,” bà nói. “Chúng tôi muốn phát triển, nhưng không phải bằng cái giá của chúng tôi. Chúng tôi muốn phát triển bản sắc và lịch sử của chúng tôi. Chúng tôi muốn mọi người đều được hưởng nền giáo dục bình đẳng và cuộc sống lành mạnh. Chúng tôi muốn các dòng sông ô nhiễm không còn ô nhiễm nữa. Chúng tôi muốn các vùng đất hoang được chuyển thành màu xanh. Chúng tôi muốn mọi người đều được hưởng không khí, nước và thực phẩm trong lành. Đây là mô hình phát triển của chúng tôi.”

Năm 2012, Barla bị bỏ tù vì lãnh đạo một cuộc biểu tình tạo ra rào cản và kể từ khi được thả, bà đã phải đối mặt với những rào cản pháp lý và đe dọa liên tục vì cuộc đấu tranh chống lại tình trạng chiếm đất. Những mối đe dọa này là biểu tượng của tình trạng hình sự hóa và đàn áp ngày càng tăng đối với những người bảo vệ nhân quyền là phụ nữ hiện nay.

Vào năm 2013, những người phụ nữ Maasai chăn thả gia súc đã dũng cảm đối mặt với bạo lực và đe dọa để ngăn chặn một cuộc chiếm đất ở phía đông Công viên quốc gia Serengeti nổi tiếng ở Loliondo. Những cuộc đấu tranh giành đất đai này đã thúc đẩy sự lãnh đạo của phụ nữ trong cộng đồng Maasai vốn do nam giới thống trị theo truyền thống và làm sáng tỏ vai trò quan trọng của phụ nữ trong việc bảo vệ văn hóa và bản sắc Maasai.

“Chúng tôi đang xây dựng sự đoàn kết giữa những người phụ nữ bản địa”, Siketo, một phụ nữ Maasai lớn tuổi, cho biết trong một cuộc phỏng vấn năm 2014 tại Tanzania. “Nếu không có sự đoàn kết, chúng tôi không thể chiến đấu và chúng tôi cần học hỏi từ những cuộc đấu tranh của các cộng đồng khác”. Hội đồng Phụ nữ Mục vụ, một tổ chức do phụ nữ Maasai lãnh đạo, đang xây dựng sự lãnh đạo của phụ nữ trong các cuộc đấu tranh giành đất đai Loliondo và ủng hộ giáo dục và trao quyền kinh tế cho trẻ em gái và phụ nữ trong cộng đồng của họ.

Các phong trào phụ nữ cũng đưa ra ánh sáng những điều vô hình đáng báo động: lao động được trả lương và không được trả lương của phụ nữ với tư cách là người chăm sóc, nông dân, người giúp việc, người quản lý tài nguyên thiên nhiên và người bảo vệ nhân quyền.

Mujeres Unidas y Activas (MUA), một tổ chức cơ sở của phụ nữ nhập cư gốc Latina tại Khu vực Vịnh San Francisco, có sứ mệnh kép là thúc đẩy quá trình chuyển đổi cá nhân và xây dựng sức mạnh cộng đồng vì công lý xã hội và kinh tế. Năm 2013, các thành viên MUA đã đóng vai trò quan trọng trong việc thông qua Dự luật Quyền của Người giúp việc gia đình California mang tính lịch sử. Phụ nữ da màu nhập cư chiếm một phần lớn trong số những người giúp việc gia đình, những người có nguy cơ bị bóc lột, phân biệt chủng tộc và điều kiện làm việc kém. Katie Joaquin, giám đốc chiến dịch của Liên minh Người giúp việc gia đình California, coi đây là một cuộc đấu tranh quốc tế có ý nghĩa quan trọng đối với quyền lãnh đạo của phụ nữ.

Cách tiếp cận của MUA là ví dụ điển hình cho cách một tổ chức có thể kết nối các vấn đề và phong trào - từ việc giành công lý cho người giúp việc gia đình đến đấu tranh cải cách nhập cư và chấm dứt trục xuất cho đến tương tác với các phong trào công lý xã hội cơ sở toàn cầu.

Audre Lorde kết thúc bài luận của mình bằng cách bày tỏ một tình cảm sẽ đồng cảm với các thành viên MUA: “Tôi không đủ khả năng để lựa chọn giữa các mặt trận mà tôi phải chiến đấu với những thế lực phân biệt đối xử này, bất kể chúng xuất hiện để hủy diệt tôi ở đâu. Và khi chúng xuất hiện để hủy diệt tôi, sẽ không lâu nữa trước khi chúng xuất hiện để hủy diệt bạn.”

Sandy Saeturn là một nhà tổ chức cộng đồng tại Mạng lưới Môi trường Châu Á - Thái Bình Dương , người đã đến Hoa Kỳ khi cô mới ba tháng tuổi. Cô sinh ra trong một trại tị nạn ở Thái Lan sau khi gia đình cô chạy trốn khỏi chiến tranh và bạo lực ở Lào. "Tôi lớn lên ở các dự án nhà ở North Richmond. Tôi có thể nhìn thấy nhà máy lọc dầu Chevron từ sân chơi trường tiểu học của mình", cô nói. Có gần 350 địa điểm độc hại ở Richmond, California, khiến thành phố này trở thành chiến trường tiền tuyến cho công lý về môi trường và chủng tộc. "Theo thời gian, chú, dì, ông bà của tôi đã qua đời vì các vấn đề về hô hấp và ung thư. Những người ở độ tuổi 30 và 40 đã qua đời vì ung thư, và không ai nói về điều này trong cộng đồng của tôi. Khi tôi 14 tuổi, các thành viên của APEN đã chia sẻ với chúng tôi về tác động của các công ty hóa chất ở Richmond đối với môi trường và sức khỏe, và tôi nhận ra rằng điều này là bất công." Sandy hiện đã làm việc với APEN trong hơn 15 năm, nâng cao nhận thức về các vấn đề công lý môi trường trong cộng đồng người Lào của cô và làm việc với tư cách là người ủng hộ thanh thiếu niên.

Nhà báo bộ lạc và nhà lãnh đạo phong trào, Dayamani Barla, đang ở tuyến đầu của các cuộc đấu tranh giành đất đai ở Jharkhand, Ấn Độ. Dayamani tin rằng việc di dời các cộng đồng bản địa ở Jharkhand cũng giống như sự hủy diệt văn hóa và đã ủng hộ các mô hình phát triển bền vững tích hợp thế giới quan và hệ thống kiến ​​thức bản địa. “Quan điểm của chúng tôi là lấy sinh kế làm nền tảng cho văn hóa của người bản địa. Đây là để tạo ra một mô hình phát triển mới, có tư duy khoa học như lối sống bản địa và công nghệ phải hoạt động hài hòa và hợp tác với thiên nhiên. Tư duy không nên chỉ là lấy đi từ thiên nhiên”, bà lưu ý.

Phụ nữ và trẻ em gái dễ bị tổn thương trước thảm họa hơn nam giới. Hậu quả của trận động đất ở Nepal năm ngoái đã tàn phá phụ nữ theo nhiều cách. Trước tác động không cân xứng, nhà hoạt động vì quyền phụ nữ và hòa bình tiên phong, Rita Thapa, nhấn mạnh vai trò lãnh đạo quan trọng của phụ nữ Nepal trong nỗ lực phục hồi và tái thiết sau động đất. “Phụ nữ gắn kết cộng đồng của họ lại với nhau, và điều đó cũng không khác gì sau trận động đất ở Nepal. Điều đáng chú ý là công tác phục hồi lâu dài của cuộc sống và hành tinh Trái đất có thể được thực hiện mà không cần nhiều tiền bạc hay quyền lực. Những điểm mạnh mà phụ nữ có - nuôi dưỡng người già, người trẻ, người bệnh; tham gia vào công việc đồng áng hoặc việc nhà đang chờ xử lý, chăm sóc người bệnh và dọn dẹp đống đổ nát (theo nghĩa đen) là tất cả những gì cần thiết để giúp những người bị ảnh hưởng dần hồi phục và chữa lành. Mọi người đều có thể học hỏi từ điều này - chăm sóc lẫn nhau và hành tinh Trái đất không phải là khoa học tên lửa. Một sự lãnh đạo sâu sắc với lòng trắc ẩn, sự quan tâm và tôn trọng, và một người có thể xây dựng lại sự tự tin và hy vọng là tất cả những gì cần thiết”, cô chia sẻ.

Phụ nữ Maasai đã ở tuyến đầu của cuộc đấu tranh giành đất đai ở Loliondo, Tanzania. Niềm tự hào và bản sắc Maasai gắn liền sâu sắc với cuộc sống du mục và thế giới quan. "Đất đai và gia súc là sự sống", một phụ nữ Maasai ở Loliondo chia sẻ vào năm 2014. Sát cánh cùng nam giới trong cộng đồng của họ, phụ nữ Maasai đã dũng cảm phản đối việc trục xuất đất đai bắt nguồn từ kế hoạch tạo ra hành lang động vật hoang dã của chính phủ Tanzania; phụ nữ cũng chia sẻ mối quan tâm của họ về đất đai du mục bị các công ty săn bắn và du lịch tư nhân và xa xỉ mua lại. "Tiền đã tạo ra rất nhiều vấn đề trên thế giới này. Đất đai có thể được mua và bán như gia súc", phụ nữ Maasai đã hát trong một bài hát về cuộc đấu tranh giành đất đai.

Lidia Salazar, người gốc Mexico, làm việc với những người sống sót sau bạo lực là người đồng tính và chuyển giới thông qua công việc của cô với Community United Against Violence , một trong những nhóm chống bạo lực LGBT lâu đời nhất tại Khu vực Vịnh San Francisco. “Là những người phụ nữ da màu, thật khó để tiếng nói của chúng tôi được lắng nghe trong phong trào LGBT vì nhiều vấn đề của những người thiểu số không được phản ánh trong [phong trào]. Chúng tôi đã ăn mừng chiến thắng cho quyền bình đẳng hôn nhân nhưng điều đó không liên quan gì đến những vấn đề thực sự mà những người đồng tính và chuyển giới da màu phải đối mặt, đó là tình trạng thiếu nhà ở và bạo lực không cân xứng mà cộng đồng của chúng tôi phải đối mặt mà không được báo cáo đầy đủ. Chúng tôi không thể trông cậy vào cảnh sát để chăm sóc cộng đồng của mình. Chúng tôi phải tự tìm ra cách để giữ cho cộng đồng của mình được an toàn và cách chữa lành sau bạo lực mà chúng tôi phải trải qua vì xã hội phủ nhận chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, kỳ thị người đồng tính và kỳ thị người chuyển giới”, cô nói.

Mujeres Unidas y Activas (MUA) xây dựng khả năng lãnh đạo của phụ nữ nhập cư gốc Latin thông qua các hội thảo chuyển đổi cá nhân, các buổi đào tạo về thức tỉnh chính trị và quyền. MUA tin rằng phụ nữ nhập cư là những nhà lãnh đạo ngay từ khi họ bước qua cánh cửa của tổ chức. “Công lý kinh tế rất quan trọng để có được sự tự do và phẩm giá trong cuộc sống. Phụ nữ cần hỗ trợ các nhu cầu cơ bản của mình và cũng có quyền tự quyết. Hiện nay, chúng tôi có những phụ nữ đảm nhận vai trò lãnh đạo [sau các buổi đào tạo]. Điều đó gắn liền với quá trình chữa lành và phát triển sức mạnh cá nhân và tập thể của họ”, Katie Joaquin, Giám đốc Chiến dịch của Liên minh Người giúp việc gia đình California cho biết.

Eriel Deranger thuộc Quốc gia Athabasca Chipewyan Đầu tiên của Alberta, Canada, và đã nổi lên như một tiếng nói mạnh mẽ chống lại cát hắc ín, dự án công nghiệp lớn nhất thế giới. Deranger là người ủng hộ không biết mệt mỏi cho quyền của Người dân đầu tiên của Canada, nâng cao nhận thức về tác động của cát hắc ín đối với văn hóa, sức khỏe và vùng đất thiêng liêng của các cộng đồng bản địa. “Thực dân hóa đi kèm với việc áp đặt chế độ gia trưởng. Sức mạnh thực sự của cộng đồng chúng ta đến từ phụ nữ vì chúng ta là những xã hội mẫu hệ. Phụ nữ của chúng ta ngày nay đang giành lại vai trò của mình là những người lãnh đạo cộng đồng, như một phần của sự hồi sinh này của người dân chúng ta, không chỉ trong phong trào khí hậu mà còn trong tất cả các phong trào khác nhau để giành lại bản sắc bản địa của chúng ta”, bà nói.

********

Thứ bảy tuần này (ngày 19 tháng 11), hãy tham gia Awakin Call với Bonita Banducci về chủ đề 'Khai thác tài năng và đóng góp của phụ nữ'. Chi tiết và thông tin RSVP tại đây.