10 darów przywódcy-sługi

Tak jak wiele małych strużek wody zasila najpotężniejsze rzeki, tak rosnąca liczba osób i organizacji praktykujących przywództwo służebne przerodziła się w potok, który niesie ze sobą głęboki nurt znaczenia i pasji.

Idea przywództwa służebnego Roberta K. Greenleafa, która jest już w czwartej dekadzie istnienia jako koncepcja nosząca tę nazwę, nadal wywołuje cichą rewolucję w miejscach pracy na całym świecie. Od czasów rewolucji przemysłowej menedżerowie postrzegali ludzi jako narzędzia, podczas gdy organizacje traktowały pracowników jako trybiki w maszynie. W ciągu ostatnich kilku dekad byliśmy świadkami zmiany tego długo utrzymywanego poglądu. W niezliczonych organizacjach nastawionych na zysk i non-profit obserwujemy dziś, jak tradycyjne, autokratyczne i hierarchiczne sposoby przywództwa ustępują miejsca innemu sposobowi pracy — opartemu na pracy zespołowej i społeczności, takiemu, który stara się angażować innych w podejmowanie decyzji, takiemu, który jest silnie oparty na etycznym i troskliwym zachowaniu, i takiemu, który próbuje zwiększyć osobisty rozwój ludzi, jednocześnie poprawiając troskę i jakość naszych wielu instytucji. To pojawiające się podejście do przywództwa i służby rozpoczęło się od Greenleafa.

Termin „service-leadership” został po raz pierwszy użyty przez Greenleafa (1904–1990) w eseju z 1970 roku zatytułowanym „The Servant as Leader”. Od tego czasu na całym świecie sprzedano ponad pół miliona egzemplarzy jego książek i esejów. Greenleaf spędził większość swojego organizacyjnego życia w dziedzinie badań nad zarządzaniem, rozwoju i edukacji w AT&T. Po 40-letniej karierze w AT&T, Greenleaf cieszył się drugą karierą, która trwała 25 lat, podczas których pełnił funkcję wpływowego konsultanta w wielu ważnych instytucjach, w tym Ohio University, MIT, Ford Foundation, RK Mellon Foundation, Mead Corporation, American Foundation for Management Research i Lilly Endowment. W 1964 roku Greenleaf założył również Center for Applied Ethics, które w 1985 roku zostało przemianowane na Robert K. Greenleaf Center i obecnie ma siedzibę w Indianapolis.

Powoli, ale pewnie, pisma Greenleafa na temat przywództwa służebnego wywarły głębokie, trwałe wrażenie na liderach, edukatorach i wielu innych, którzy są zainteresowani kwestiami przywództwa, zarządzania, służby i rozwoju osobistego. Standardowe praktyki szybko zmieniają się w kierunku idei przedstawionych przez Greenleafa, o czym świadczy praca Stephena Coveya, Petera Senge, Maxa DePree, Margaret Wheatley, Kena Blancharda i wielu innych, którzy sugerują, że istnieje lepszy sposób na kierowanie i zarządzanie naszymi organizacjami. Pisma Greenleafa na temat przywództwa służebnego pomogły rozpocząć ten ruch, a jego poglądy miały głęboki i rosnący wpływ na wiele osób.

Czym jest przywództwo służebne?

Pomysł sługi jako przywódcy zrodził się częściowo z półwiecznego doświadczenia Greenleafa w pracy nad kształtowaniem dużych instytucji. Jednak wydarzenie, które skrystalizowało myślenie Greenleafa, miało miejsce w latach 60., kiedy przeczytał krótką powieść Hermanna Hessego Podróż na Wschód — opowieść o mitycznej podróży grupy ludzi w duchowym poszukiwaniu.

Po przeczytaniu tej historii Greenleaf doszedł do wniosku, że jej głównym znaczeniem było to, że wielki przywódca jest najpierw doświadczany jako sługa innych i że ten prosty fakt jest kluczowy dla wielkości przywódcy. Prawdziwe przywództwo wyłania się z tych, których główną motywacją jest głęboka chęć pomagania innym.

W swoich pracach Greenleaf omawia potrzebę lepszego podejścia do przywództwa, takiego, które stawia służenie innym — w tym pracownikom, klientom i społeczności — jako priorytet numer jeden. Przywództwo służebne kładzie nacisk na zwiększoną służbę innym, holistyczne podejście do pracy, promowanie poczucia wspólnoty i dzielenie się władzą w podejmowaniu decyzji. Słowa sługa i lider są zwykle postrzegane jako przeciwieństwa. Kiedy dwa przeciwieństwa zostaną połączone w kreatywny i znaczący sposób, pojawia się paradoks. Tak więc słowa sługa i lider zostały połączone, aby stworzyć paradoksalną ideę przywództwa służebnego.

Kim jest przywódca-sługa? Greenleaf powiedział, że przywódca-sługa to ten, który jest przede wszystkim sługą. W „The Servant as Leader” napisał: „Zaczyna się od naturalnego uczucia, że ​​ktoś chce służyć, służyć przede wszystkim. Następnie świadomy wybór sprawia, że ​​ktoś pragnie przewodzić. Różnica objawia się w trosce, jaką okazuje sługa — najpierw upewniając się, że zaspokajane są najważniejsze potrzeby innych ludzi. Najlepszym testem jest: czy ci, którym się służy, rozwijają się jako osoby; czy podczas służenia stają się zdrowsi, mądrzejsi, bardziej wolni, bardziej autonomiczni, bardziej skłonni do stania się sługami? I jaki jest wpływ na najmniej uprzywilejowanych w społeczeństwie? Czy odniosą korzyści, czy przynajmniej nie zostaną jeszcze bardziej pozbawieni?”

W swojej istocie przywództwo służebne jest długoterminowym, transformacyjnym podejściem do życia i pracy – w istocie sposobem bycia – który ma potencjał wprowadzania pozytywnych zmian w całym naszym społeczeństwie.

Cechy przywódcy-sługi

Po kilku latach wnikliwej analizy oryginalnych pism Greenleafa wyodrębniłem następujący zestaw cech stanowiących istotę rozwoju liderów-sług:

** 1. Słuchanie. Tradycyjnie liderzy byli cenieni za swoje umiejętności komunikacyjne i podejmowania decyzji. Chociaż są to również ważne umiejętności dla lidera-sługę, muszą być wzmocnione głębokim zaangażowaniem w uważne słuchanie innych. Lider-sługa stara się zidentyfikować wolę grupy i pomaga wyjaśnić tę wolę. Stara się słuchać receptywnie tego, co jest powiedziane. Słuchanie, w połączeniu z regularnymi okresami refleksji, jest niezbędne do rozwoju lidera-sługę.

** 2. Empatia. Służebny lider dąży do zrozumienia i wczucia się w innych. Ludzie muszą być akceptowani i rozpoznawani za swoje wyjątkowe i niepowtarzalne duchy. Zakłada się dobre intencje współpracowników i nie odrzuca się ich jako ludzi, nawet jeśli uważa się za konieczne odmówienie zaakceptowania ich zachowania lub wyników.

** 3. Uzdrawianie. Jedną z największych zalet przywództwa służebnego jest potencjał uzdrawiania siebie i innych. Wiele osób ma złamane duchy i cierpi z powodu różnych emocjonalnych zranień. Chociaż jest to część bycia człowiekiem, przywódcy służebni zdają sobie sprawę, że mają również okazję „pomóc uczynić całość” tym, z którymi się stykają. W „The Servant as Leader” Greenleaf pisze: „Jest coś subtelnego przekazywanego osobie, której się służy i którą się prowadzi, jeśli w umowie między przywódcą służebnym a prowadzonym ukryte jest zrozumienie, że poszukiwanie całości jest czymś, co dzielą”.

** 4. Świadomość. Ogólna świadomość, a zwłaszcza samoświadomość, wzmacnia przywódcę-sługę. Świadomość pomaga również w zrozumieniu kwestii związanych z etyką i wartościami. Sprzyja ona postrzeganiu większości sytuacji z bardziej zintegrowanej, holistycznej pozycji. Jak zauważył Greenleaf: „Świadomość nie daje pocieszenia – wręcz przeciwnie. Jest tym, co zakłóca i budzi. Sprawni przywódcy są zazwyczaj bardzo czujni i rozsądnie zaniepokojeni. Nie szukają pocieszenia. Mają swój własny wewnętrzny spokój”.

** 5. Perswazja. Inną cechą liderów-sług jest podstawowe poleganie na perswazji, a nie na autorytecie stanowiska, w podejmowaniu decyzji w organizacji. Lider-sługa stara się przekonać innych, a nie wymusić posłuszeństwo. Ten konkretny element oferuje jedno z najwyraźniejszych rozróżnień między tradycyjnym modelem autorytarnym a modelem przywództwa-sług. Lider-sługa jest skuteczny w budowaniu konsensusu w grupach.

** 6. Konceptualizacja. Służebni liderzy starają się pielęgnować swoje zdolności do „marzenia wielkich marzeń”. Zdolność do patrzenia na problem (lub organizację) z perspektywy konceptualizacji oznacza, że ​​trzeba myśleć poza codziennymi realiami. Dla wielu menedżerów jest to cecha wymagająca dyscypliny i praktyki. Służebni liderzy są powołani do poszukiwania delikatnej równowagi między myśleniem koncepcyjnym a podejściem skupionym na codziennym życiu.

** 7. Przewidywanie. Przewidywanie jest cechą, która umożliwia służebnemu liderowi zrozumienie lekcji z przeszłości, realiów teraźniejszości i prawdopodobnych konsekwencji decyzji na przyszłość. Jest również głęboko zakorzenione w umyśle intuicyjnym. Przewidywanie pozostaje obszarem w dużej mierze niezbadanym w badaniach nad przywództwem, ale najbardziej zasługującym na szczególną uwagę.

** 8. Stewardship. Peter Block zdefiniował stewardship jako „trzymanie czegoś w zaufaniu dla kogoś innego”. Pogląd Roberta Greenleafa na wszystkie instytucje był taki, że dyrektorzy generalni, pracownicy i powiernicy odgrywali znaczącą rolę w utrzymywaniu swoich instytucji w zaufaniu dla dobra społeczeństwa. Przywództwo służebne, podobnie jak stewardship, zakłada przede wszystkim zobowiązanie do służenia potrzebom innych. Kładzie również nacisk na stosowanie otwartości i perswazji, a nie kontroli.

** 9. Zaangażowanie w rozwój ludzi. Liderzy-słudzy wierzą, że ludzie mają wartość wewnętrzną wykraczającą poza ich namacalny wkład jako pracowników. W rezultacie lider-sługa jest głęboko zaangażowany w rozwój każdej osoby w instytucji. Lider-sługa zdaje sobie sprawę z ogromnej odpowiedzialności za zrobienie wszystkiego, co możliwe, aby pielęgnować rozwój pracowników.

** 10. Budowanie społeczności. Przywódca-sługa czuje, że wiele zostało utracone w niedawnej historii ludzkości w wyniku przejścia od społeczności lokalnych do dużych instytucji jako głównego czynnika kształtującego ludzkie życie. Ta świadomość sprawia, że ​​przywódca-sługa stara się znaleźć pewne środki do budowania społeczności wśród tych, którzy pracują w danej instytucji. Przywództwo-służba sugeruje, że prawdziwą społeczność można stworzyć wśród tych, którzy pracują w firmach i innych instytucjach. Greenleaf powiedział: „Wszystko, czego potrzeba, aby odbudować społeczność jako realną formę życia dla dużej liczby ludzi, to wystarczająca liczba przywódców-sług, którzy pokażą drogę, nie poprzez ruchy masowe, ale poprzez każdego przywódcę-sługę demonstrującego swoją własną nieograniczoną odpowiedzialność za całkiem konkretną grupę związaną ze społecznością”.

Te dziesięć cech przywództwa służebnego nie wyczerpuje w żadnym razie listy, ale służą one przekazaniu mocy i obietnicy, jakie ta koncepcja oferuje tym, którzy są otwarci na jej zaproszenie i wyzwanie.

Rosnący wpływ przywództwa służebnego

Wiele osób i organizacji przyjęło przywództwo służebne jako filozofię przewodnią. Dla osób oferuje ono środek do rozwoju osobistego — duchowego, zawodowego, emocjonalnego i intelektualnego. Ma ono związek z ideami M. Scotta Pecka (The Road Less Traveled), Parkera Palmera (The Active Life), Ann McGee-Cooper (You Don't Have to Go Home from Work Exhausted!) i innych, którzy pisali o rozwijaniu ludzkiego potencjału. Szczególną siłą przywództwa służebnego jest to, że zachęca ono każdego do aktywnego poszukiwania okazji do służenia i przewodzenia innym, tym samym tworząc potencjał do podnoszenia jakości życia w całym społeczeństwie.

Coraz więcej firm przyjęło przywództwo służebne jako część swojej filozofii korporacyjnej lub jako podstawę swojego oświadczenia o misji. Wśród nich są Toro Company (Minneapolis, Minnesota), Synovus Financial Corporation (Columbus, Georgia), ServiceMaster Company (Downers Grove, Illinois), Men's Wearhouse (Fremont, Kalifornia), Southwest Airlines (Dallas, Teksas) i TDIndustries (Dallas, Teksas).

TDIndustries, jeden z pierwszych praktyków przywództwa służebnego w środowisku korporacyjnym, jest firmą zajmującą się ogrzewaniem i hydrauliką, która stale plasuje się w pierwszej dziesiątce 100 najlepszych firm do pracy w Ameryce według magazynu Fortune. Założyciel, Jack Lowe Sr., natknął się na „The Servant as Leader” na początku lat 70. i zaczął rozdawać jego kopie swoim pracownikom. Zostali zaproszeni do przeczytania eseju, a następnie do zebrania się w małych grupach, aby omówić jego znaczenie. Przekonanie, że menedżerowie powinni służyć swoim pracownikom, stało się ważną wartością dla TDIndustries.

Trzydzieści lat później Jack Lowe Jr. nadal stosuje przywództwo służebne jako przewodnią filozofię firmy. Nawet dzisiaj każdy TDPartner, który nadzoruje choćby jedną osobę, musi przejść szkolenie w zakresie przywództwa służebnego. Ponadto wszyscy nowi pracownicy nadal otrzymują egzemplarz „The Servant as Leader”, a TDIndustries opracowało rozbudowane moduły szkoleniowe mające na celu zachęcanie do zrozumienia i praktykowania przywództwa służebnego.

Przywództwo służebne wpłynęło na wielu znanych pisarzy, myślicieli i liderów. Max DePree, były prezes Herman Miller Company i autor Leadership Is an Art i Leadership Jazz, powiedział: „Służebność przywództwa musi być odczuwana, rozumiana, wierzona i praktykowana”. A Peter Senge, autor The Fifth Discipline, powiedział, że radzi ludziom „nie zawracać sobie głowy czytaniem żadnej innej książki o przywództwie, dopóki nie przeczytają najpierw książki Roberta Greenleafa, Servant-Leadership. Uważam, że jest to najbardziej wyjątkowe i przydatne stwierdzenie na temat przywództwa, na jakie się natknąłem”.

Przywództwo służebne jest coraz częściej stosowane w formalnych i nieformalnych programach edukacyjnych i szkoleniowych. Dzieje się tak za pośrednictwem kursów przywództwa i zarządzania w szkołach wyższych i na uniwersytetach, a także za pośrednictwem programów szkoleń korporacyjnych. Wiele kursów licencjackich i magisterskich z zakresu zarządzania i przywództwa obejmuje przywództwo służebne w swoich programach nauczania. Wiele szkół wyższych i uniwersytetów oferuje obecnie specjalne kursy z zakresu przywództwa służebnego.

W świecie programów edukacji korporacyjnej i szkoleń wielu konsultantów ds. zarządzania i przywództwa wykorzystuje obecnie materiały dotyczące przywództwa służebnego w ramach swojej bieżącej pracy z korporacjami. Poprzez wewnętrzne szkolenia i edukację organizacje odkrywają, że przywództwo służebne może naprawdę poprawić sposób, w jaki rozwija się i prowadzi biznes, a jednocześnie nadal przynosić zyski.

Rozwijający się ruch

Zainteresowanie filozofią i praktyką przywództwa służebnego jest obecnie na najwyższym poziomie. W ciągu ostatniej dekady w różnych magazynach, czasopismach i gazetach ukazały się setki artykułów na temat przywództwa służebnego. Opublikowano wiele książek na temat ogólnego tematu przywództwa, które rekomendują przywództwo służebne jako bardziej holistyczny sposób bycia. Dostępna jest również coraz większa liczba literatury na temat rozumienia i praktyki przywództwa służebnego.

Greenleaf Center for Servant-Leadership (www.greenleaf.org) to międzynarodowa organizacja non-profit zajmująca się edukacją, która stara się zachęcać do zrozumienia i praktykowania przywództwa służebnego. Misją Centrum jest fundamentalna poprawa opieki i jakości wszystkich instytucji poprzez podejście przywódcy służebnego do przywództwa, struktury i podejmowania decyzji.

Życie jest pełne ciekawych i znaczących paradoksów. Przywództwo służebne to jeden z takich paradoksów, który powoli, ale pewnie zyskał setki tysięcy zwolenników w ciągu ostatnich 35 lat. Zasiane nasiona zaczęły kiełkować w wielu instytucjach, a także w sercach wielu osób, które pragną poprawić stan ludzkości. Przywództwo służebne zapewnia ramy, z których wiele tysięcy znanych i nieznanych osób pomaga poprawić sposób, w jaki traktujemy tych, którzy wykonują pracę w naszych wielu instytucjach. Przywództwo służebne naprawdę oferuje nadzieję i wskazówki na nową erę rozwoju człowieka i na rzecz tworzenia lepszych, bardziej troskliwych instytucji.