Iluzja Kontroli

Kontrola to jedna z największych iluzji ludzkości. Spójrzmy prawdzie w oczy – nawet przy całej dostępnej wiedzy i rozległym przygotowaniu edukacyjnym – nieoczekiwane zdarzenia często kolidują z naszymi planami i najlepszymi próbami kontrolowania wyniku lub zdarzenia (a nawet nas samych!). A co dzieje się z nami, z ludźmi wokół nas, z zespołami i organizacjami, którym przewodzimy, gdy sytuacja ulega zakłóceniu?

Dla wielu z nas to zależy od dnia. Bywają chwile, kiedy napotykamy przeszkodę i postrzegamy ją jako okazję do kreatywności, wyzwanie, które nas ekscytuje. Bywają też chwile, kiedy przeszkoda wytrąca nas z równowagi, wywołuje zamieszanie i stres, a jej skutki „wycieka” w czynach, zarówno werbalnych, jak i fizycznych. Te reakcje są w najlepszym razie kontrproduktywne, a w najgorszym – lekceważące i krzywdzące. Wszystko zależy od zdolności naszego umysłu, danego dnia, w danej chwili, do szybkiego odzyskania równowagi, abyśmy mogli zareagować z rozmachem i kreatywnością.

Na szczęście można rozwijać tę zdolność umysłu i trenować ją w taki sam sposób, w jaki trenujemy ciało, aby było silniejsze, bardziej elastyczne i sprawne. Aby ten trening był szczególnie skuteczny, powinien być prowadzony w kontekście wzmacniania i rozwijania naszej zdolności przywódczej.

W ciągu ostatnich kilku lat pojawiły się nowe szkolenia z zakresu przywództwa, oparte na wiedzy, że liderzy mają zdolność silnego wpływania na innych i na nasz świat, na dobre i na złe. Uznają one również, że zdecydowana większość osób na stanowiskach kierowniczych ma silne umysły, głęboką wiedzę specjalistyczną i dobre serca. Szkolenie to opiera się na dyscyplinie mentalnej praktyki uważności. Pielęgnuje wrodzoną zdolność umysłu do bycia tu i teraz i stosuje tę wiedzę w życiu codziennym. Wyniki badań są zdumiewające – zarówno pod względem tego, co ludzie już wiedzą o swoim życiu, jak i tego, co rozwija się w krótkim czasie. I chociaż istnieją praktyki szczególnie istotne dla najwyższych rangą liderów, istnieją również kursy uważnego przywództwa, które dostrzegają potencjał przywódczy na każdym szczeblu organizacji.

Projekt badawczy ankietowy z udziałem ponad 75 absolwentów trzech kursów uważnego przywództwa dostarcza niezwykłych spostrzeżeń. Uczestnicy odpowiedzieli na 19 stwierdzeń, prosząc ich o wskazanie częstotliwości występowania określonego zachowania za pomocą sześciostopniowej skali („prawie zawsze” do „prawie nigdy”). Odpowiadając na stwierdzenie „Jestem w stanie być w pełni uważny podczas rozmowy”, tylko 34% uczestników odpowiedziało w dwóch pierwszych polach (prawie zawsze/bardzo często). Prawie dwie trzecie uczestników wiedziało, że przez większość czasu nie słucha w pełni rozmów. Po zaledwie siedmiu tygodniach praktykowania przez uczestników szkolenia z uważnego przywództwa liczba ta wzrosła z 34 do 74%. W miarę jak uczestnicy zaczynają rozwijać zdolność zauważania, kiedy umysł nie jest obecny i przekierowywania swojej uwagi w ramach codziennych zadań z kursu, dostrzegają również, czego brakuje w stanie umysłu, który jest tylko częściowo „obecny”. Podobne liczby odnotowano, gdy w badaniu zapytano o umiejętność „pełnego skupienia się podczas spotkań, telekonferencji i prezentacji” (31 procent przed szkoleniem i 75 procent po szkoleniu).

Choć te liczby i wyniki są przekonujące i dają nam wgląd w rozwój zdolności umysłu do mniejszej reaktywności i pełnej obecności, to jednak opowiadają tylko część historii. Reszta historii wiąże się z ponownym odkryciem pasji, która pierwotnie przywiodła uczestników do wybranego zawodu lub do ich aspiracji przywódczych. Ludzie wielokrotnie są w stanie odpowiedzieć na wezwanie do służenia swoim zespołom, bycia empatycznymi liderami, poszerzania granic wiedzy, opracowywania rozwiązań problemów świata oraz do osiągania jakości ogólnej doskonałości i zaangażowania, które uważają za satysfakcjonujące.

Nie dziwi również fakt, że zapytani o częstotliwość, z jaką uczestnicy „rozpraszają się myślami o pracy, gdy są w domu, lub o domu, gdy są w pracy”, 64% odpowiedziało „prawie zawsze/bardzo często”. Jest to istotne, ponieważ jest to tak powszechne zjawisko, a także samookreślane jako „rozproszenie”. Uczestnicy szkolenia z uważnego przywództwa uczą się, że nie muszą być ofiarami myśli, które oddalają ich od miejsca, w którym się znajdują. Dzięki praktyce mogą nauczyć się przekierowywać myślący umysł i być w pełni uważnymi na teraźniejszość. Siedem tygodni po rozpoczęciu rozwijania uważnego przywództwa, odsetek odpowiedzi w ankiecie w kategoriach „prawie zawsze/bardzo często” spadł z 64 do 17%. Wyobraź sobie, ile energii zaoszczędzono i ile wzrosła produktywność dzięki samej tej zmianie! Jeśli usuniemy takie odpływy i rozpraszacze, lub znacząco je ograniczymy, niewątpliwie pojawi się więcej miejsca na przestrzeń i jasność umysłu, które pozwolą nam reagować z elastycznością, spokojem i kreatywnością w nieoczekiwanych sytuacjach, a także, co ważne, być w pełni skupionym na pracy, kiedy jesteśmy w pracy, i w pełni skupionym na domu, kiedy jesteśmy w domu. Kolejną kluczową umiejętnością, którą zaczęli rozwijać uczestnicy, było skrócenie czasu, w którym żyjemy na autopilocie – czasami uważanym za jedyny sposób na przetrwanie dnia. Uczestnicy dowiedzieli się, że zatrzymanie się i podjęcie wysiłku, aby być celowym, poprawiło ich zdolność do bycia w najlepszej formie oraz zwiększyło ich produktywność i jasność umysłu. Odpowiedzi na jedno z najprostszych pytań ankietowych ilustrują jeden aspekt tej tezy: tylko 26% uczestników stwierdziło, że często poświęca czas każdego dnia na optymalizację osobistej produktywności. Po szkoleniu liczba ta wzrosła do 87%. Dlaczego? Być może dlatego, że eksperymentowali z zatrzymywaniem się i pozwalaniem sobie na kwestionowanie niektórych autopilotów i norm kulturowych, które czasami stają się zakorzenione, gdy żonglujemy wymaganiami pracy/rodziny/społeczności.

Zgłębiając trening uważnego przywództwa i jego związek z aspektami życia poza naszą „kontrolą”, uczymy się cennej lekcji. Teraz, bardziej niż kiedykolwiek, potrzebna jest umiejętność rozwijania zdolności umysłu do bycia tu i teraz, doświadczania życia dokładnie takim, jakie jest, i odkrywania tego potencjalnego daru przywództwa z jasnością, współczuciem i radością.