Sterven Is Veel Meer Dan Een Medisch

Ik heb altijd een grote wens voor het eeuwige leven gehad, maar ik denk dat de eeuwigheid niet per se een lange tijd is. Sint Augustinus, de grote christelijke mysticus, sprak over het 'nu' als iets dat noch 'in de tijd' noch 'buiten de tijd' is. Het 'nu' is het moment van de eeuwigheid. 'Nu' is niet een milliseconde of nanoseconde tussen de tijden – het is buiten de tijd. We hebben allemaal die ervaring van tijdloosheid gehad. We kunnen die hier en nu ervaren.

Pavi : Dat is weer zo'n geweldige herinterpretatie van de dood, in termen van eindes. Ik dacht net zo over het woord 'lijden'. Misschien vergroten we het in ons hoofd en isoleren we ons er daardoor van. Hoe definieer je dat woord?

Frank : We gebruiken dat woord vaak in de boeddhistische wereld. We zien lijden als iets groots dat iemand anders is overkomen, zoals vluchtelingen die Syrië ontvluchten of kinderen die verhongeren in een Afrikaans land. Lijden is gewoon onze relatie tot het leven. Lijden is wanneer je een iPhone koopt en het nieuwe model volgende week wordt aangekondigd, of verliefd worden op iemand en diegene beter leren kennen. Al deze dingen zijn lijden. Het is onze relatie tot omstandigheden. Een van de manieren om over lijden te praten, is dat we verschillende soorten relaties tot het leven hebben. Een manier waarop we lijden, is door te eisen dat het leven anders is dan het is. Het is deze onlesbare dorst dat dingen anders zijn dan ze zijn, en dus is wat er hier is niet genoeg. Dan is er het tegenovergestelde, namelijk een soort afkeer van het leven zoals het is – we houden niet van hoe de dingen zijn, dus maken we van alles en iedereen een vijand. We blijven in deze voortdurende cyclus van lijden. De derde is onwetendheid, en dat is de grootste vorm ervan. Onwetendheid betekent dat je niet ziet hoe het leven in elkaar zit, en daardoor blijf ik struikelen en in hetzelfde gat vallen.

Pavi Mehta : Als ik je hoor praten over het werk dat je hebt gedaan in een heel specifiek gebied van het leven, voelt het alsof het op bijna elke dimensie van toepassing is. Ik weet zeker dat je boek een breed publiek heeft bereikt. Ben je verrast door de onverwachte reacties van mensen die open stonden voor nieuwe ideeën?

Frank : Nogmaals, ik moet mijn vrouw echt complimenteren, want zij was degene die zag dat er een heel publiek was dat echt baat kon hebben bij de wijsheid die wij opdoen aan het ziekbed van mensen die stervende zijn.

Ik gaf een lezing tijdens een programma genaamd 'The Long Now' in San Francisco, opgezet door Stewart Brand, de futurist. Het is normaal gesproken een programma voor mensen die denken in termen van trends – trends van de afgelopen 10.000 jaar. Het publiek bestaat meestal uit mensen die met hun laptop of iPad komen. Het was erg interessant om te zien hoe iedereen zijn laptop dichtklapte en zijn iPad weglegde. Ze waren geboeid omdat het onderwerp zo aanstekelijk was. De dood doorbreekt al onze pretenties en laat ons zien wat er echt toe doet. We hoeven niet te wachten tot we sterven om de lessen te leren die het sterven ons te bieden heeft. Daarom heb ik het boek geschreven! Het gaat over wat je leert van sterven en wat je kan helpen een betekenisvol en integer leven te leiden, een gelukkiger leven.

Pavi : Geweldig! Ik heb nog meer vragen, maar ik ga naar de beller in onze wachtrij.

Kozo : Hallo, dit is Kozo uit Cupertino. En heel erg bedankt voor dit telefoontje en de vijf uitnodigingen, Frank. Ik wilde je een vraag stellen over een van de uitnodigingen – alles verwelkomen en nergens tegenin gaan – maar dan vanuit een ander perspectief. Ik weet dat veel daarvan te maken heeft met mensen die stervende zijn, en ik vraag me af of je het wel eens andersom hebt gezien – dat mensen die stervende zijn, het bijna opgeven. Ik denk aan de verhalen die ik heb gehoord over een getrouwde vrouw wiens partner stierf en binnen vijf maanden ook dood was, terwijl ze perfect gezond waren voordat de partner stierf. Ik vraag me af of jij dat ook hebt meegemaakt of er iets over te zeggen hebt?

Frank : Mooie vraag, Kozo, en bedankt dat je het aankaart. Ik denk dat dit laatste punt dat je net noemde een veelvoorkomend fenomeen is. Weet je, het is deels ook een gevolg van het feit dat ze meestal heel hard werken om voor zichzelf te zorgen, waarbij ze vaak hun eigen gezondheid opofferen. Er zijn meerdere factoren die tot die uitkomst leiden.

Toch weten we dat er mensen zijn die de dood als de beste oplossing voor hun problemen zien. Het leven is voor hen in veel opzichten uitzichtloos en onleefbaar geworden, en daarom zien ze de dood als een manier om al dat lijden tot een einde te brengen. Ik ben er niet zo zeker van dat we mensen kunnen beloven dat de dood een einde zal maken aan al ons lijden.

Er was een oude Italiaanse dame in ons hospice, en als je haar vroeg: "Hoe gaat het vandaag?" zei ze: "O, ik wil gewoon dood." We hadden een terugkerende grap in het hospice en ik zei: "Nou, je neemt haar niet serieus!" Dus ik ging naar haar toe en vroeg: "Hoe gaat het vandaag, Grace?" Ze zei: "O, ik wil gewoon dood." Ik zei: "Grace, waarom denk je dat doodgaan zo fijn zou zijn?" Het was een onlogische vraag. Grace zei: "Nou, ik kom er tenminste uit." En ik zei: "Waaruit, Grace?"

Grace was een toegewijde echtgenote voor haar man, die vrachtwagenchauffeur was. Elke dag legde ze zijn kleren klaar, betaalde de rekeningen, maakte al zijn maaltijden klaar, en als ze ziek was, kon ze zich niet voorstellen dat hij voor haar kon zorgen, net zo min als haar dochter. Zij was de gever, dus ging ze naar het ziekenhuis in de verwachting dat ze snel zou sterven. Het enige wat ik weet, is dat Grace een paar dagen later weer thuiskwam en nog eens zes maanden onder de hoede van haar man en dochter leefde, waar ze in alle rust stierf.

Ik denk dat het soms heel nuttig is om mensen te vragen hoe belangrijk we hun aanwezigheid vinden en om ze te laten weten hoe enorm genezend de menselijke aanwezigheid kan zijn. Ik merk dat je hierbij een beetje Kozo-gevoel hebt.

Kozo : Dank je wel.

Pavi : Frank, ik heb het gevoel dat jouw werk de manieren aankaart waarop we misschien bluffen over hoe we dienen, en dienen aan iemands sterfbed vereist een bepaalde authenticiteit. Wat heeft deze manier van dienen je geleerd over ware dienstbaarheid?

Frank : Dat is een goede vraag. In het begin was ik overijverig, ik dacht dat ik wist wat goed was voor iedereen. Een paar jaar geleden kreeg ik een hartaanval toen ik een retraite gaf voor artsen en verpleegkundigen, en dat was echt een geweldige les. Het was nederigmakend, en ik zag echt hoe het was om aan de andere kant van de straat te staan. Een van de dingen die ik tijdens mijn werk heb geleerd, is de waarde van nederigheid. De andere was om mezelf in de ander te zien, en ik bedoel niet in een soort psychologische projectie. Ik bedoel om echt mijn eigen moeder te zien in deze vrouw, Grace, waar ik het over had, en mezelf in haar te zien. Dit verandert fundamenteel de manier waarop ik dien. Voor mij is dienstbaarheid altijd om wederzijds voordeel gegaan. Voor mij is ware dienstbaarheid het erkennen van de gemeenschappelijkheid van deze ervaring.

In het Zencentrum vindt er een zogenaamde 'bergzetelceremonie' plaats wanneer de nieuwe abt wordt geïnstalleerd. Studenten komen dan naar voren en stellen ogenschijnlijk strijdlustige vragen om hun vermogen om de gemeenschap met compassie te leiden te testen. Tijdens een ceremonie kwam een ​​student naar voren en vroeg: "Wat kan spirituele beoefening mij leren over het zorgen voor anderen?" De abt antwoordde op een typisch zenachtige manier: "Welke anderen? Zorg voor jezelf." De student antwoordde: "Nou, hoe doe ik dat dan? Hoe zorg ik voor mezelf?" En de abt zei: "Nou, natuurlijk – dien anderen." Met andere woorden: we zitten samen in hetzelfde schuitje.

Pavi : Dat doet me denken aan het citaat van de Dalai Lama: "Wees egoïstisch. Wees genereus." Ik ga naar onze volgende beller.

Alyssa : Hallo, dit is Alyssa uit Seattle, en ik wil je bedanken. Dit was echt een fantastisch gesprek. Ik heb twee vragen. Toen je het over eindes had, zei je dat je met de manier waarop je eindes vormgeeft en ermee omgaat, ook een nieuw begin kunt vormen en behandelen. Ik vroeg me af of je daar dieper op in zou kunnen gaan.

Frank : De manier waarop we een ervaring beëindigen, bepaalt waar de volgende begint. Bijvoorbeeld, je hebt net ruzie gehad met je partner of je beste vriend(in), en dan moet je een andere situatie instappen. Wat onopgelost is gebleven, draag je mee naar het volgende moment. Als ik in het ziekenhuis lig en van de ene patiëntenkamer naar de andere ga, moet ik ervoor zorgen dat ik de patiënt in de kamer op een eervolle manier afsluit, zelfs als hij of zij in coma ligt. Dan moet ik bewust de volgende kamer instappen. Ik heb de gekke gewoonte dat ik, als ik de kamer van een patiënt binnenstap, kijk waar de scharnieren van de deur zitten. Als ze rechts zitten, stap ik er met mijn rechtervoet in. Zo betreed ik de kamer bewust – in het besef dat ik een drempel oversteek naar een nieuwe wereld. We kunnen het niet altijd helemaal afmaken, dus moeten we onszelf beloven dat we er later op terugkomen. Ik ben nu boos of overstuur, maar daar kom ik later op terug. Het is geen hokjesdenken, het is een belofte.

Alyssa : Ja, ik moet verhuizen en nadenken over hoe ik ben als ik verhuis en naar de volgende plek ga. Het heeft mijn perspectief en hoe ik ermee omga veranderd. Misschien kies ik voor iets als openheid, gewoon open zijn en die perceptie hebben.

Frank : Juist!

Alyssa : De andere vraag die ik had, was – wat ik hoor is dat er overal die ongelooflijke – ik weet niet of het een gave van je is – van het hebben van de juiste vragen en acties in je verhaal zit. Veel ervan lijkt erop dat je deze ongelooflijke vaardigheid hebt door je ervaring, maar in je verhalen vroeg ik me af of veel daarvan doorklinkt, en niet van jou?

Frank : Dat is een heel goede manier om het te zeggen. Ik denk dat je weet dat wanneer we aanwezig zijn, en aanwezig zijn betekent allereerst: ik ben hier, ik ben beschikbaar, mijn geest is niet verstrooid. Aanwezigheid is een andere weg naar een volheid van geest, en het heeft een tastbare kwaliteit. De meesten van ons hebben wel eens zoiets meegemaakt, en we stemmen ons af op en begrijpen het met een soort innerlijke gids. Die innerlijke leiding komt van aartsengelen, en dat kan iemands overtuiging zijn. In mijn geval voelt het alsof het een aangeboren menselijke eigenschap is die opkomt als reactie op de situatie. Nieuwsgierigheid ontstaat als een soort leidraad; speelsheid ontstaat als een soort leidraad. Dit zijn essentiële menselijke eigenschappen die we allemaal in ons hebben. De uitdaging is om stil genoeg te worden om te kunnen luisteren, om niet zo vol te zijn van onze kennis dat we ons niet echt afstemmen op of luisteren naar wat er opkomt. Dat kan in deze situatie echt van pas komen. Ik voel dat jij daartoe in staat bent. Je wordt rustig, kalmeert jezelf en ontdekt dan wat je intuïtief weet: dat wonderbaarlijke zesde zintuig van intuïtie.

Pavi : Frank, wat me te binnen schiet als ik naar je luister en nadenk over de verhalen en ervaringen die je hebt meegemaakt, is hoe je met al die dingen omgaat op een manier die je niet belast. Is het de eervolle afsluiting die je in je praktijk ervaart die ervoor zorgt dat je niet verlamd raakt?

Frank : Soms raak ik de weg kwijt, en dat is gewoon menselijk. We raken de weg kwijt en overweldigd. We worden meegesleurd door ons verdriet of rouw, en ik denk dat het helpt om te erkennen dat wanneer ik bij iemand ben die lijdt, ik in staat ben om naar mijn eigen angst te kijken. Ik kijk constant naar mijn eigen verdriet, dus het is niet alsof ik er honderd procent bij ben. Ik houd eigenlijk een deel van mijn aandacht bij mijn eigen ervaring. Ten tweede moet ik oefeningen doen die me helpen in balans te blijven. Tijdens de aidsepidemie wist ik soms dat er twintig, dertig mensen in een week tijd stierven. Dat was een enorme bron van verdriet in mijn leven.

Ik zou drie dingen doen om ermee om te gaan. Het eerste was teruggaan naar mijn meditatiekussen om deze ervaring te stabiliseren en perspectief te krijgen. Het tweede wat ik deed, was een keer per week een bezoek brengen aan een lichaamswerker, en hij was echt een geweldige kerel. Ik liep zijn kantoor binnen en ging op een tafel liggen, en hij vroeg: "Waar moet ik Frank vandaag aanraken?" Ik wees naar mijn schouder. Hij legde zijn hand op mijn schouder, en ik huilde gewoon een uur lang. Ik stond op van de tafel en zei tot volgende week. We hadden bijna nooit een gesprek. Ik had gewoon die relationele aanraking nodig om contact te maken en me vrij te voelen om het verdriet in mijn leven te uiten.

Het derde wat ik deed, was dat ik met een paar vriendinnen naar de kraamafdeling ging, waar baby's geboren waren uit verslaafde moeders. Deze baby's moesten vastgehouden worden, en dus ging ik, voordat ik naar huis ging naar mijn eigen kinderen, naar het ziekenhuis om die baby's vast te houden. Ik bleef daar gewoon met een liefdevolle aanwezigheid om ze te kalmeren, zodat ze konden slapen. Er zat iets in die tederheid en het vermogen om kleine baby's te verzorgen. Dat hielp me enorm bij het omgaan met het lijden. Die gewoontes waren essentieel voor mij in dat werk om ze in balans te houden, menselijk te blijven en geen technicus te worden.

Mensen doen dit overal, en we praten over de gezondheidsproblemen, maar jeetje, ik wou dat ik de verhalen die ik heb over verpleegkundigen, thuiszorgmedewerkers, artsen en maatschappelijk werkers die opmerkelijke dingen doen die buiten hun werk vallen, met jullie kon delen. Ik zag ooit een verpleegassistent die een vreselijke klus deed. Na een code blauw was het zijn taak om de kamer schoon te maken. De patiënt was er nog steeds, en hij liep naar de patiënt toe, boog zich voorover en zei: "Je bent nu overleden, en ik ga zo respectvol mogelijk alle stof en verwarring wegwassen en haar lichaam wassen." We moeten weten dat dat soort fundamentele goedheid er is.

Pavi : Er zijn veel mensen in deze gemeenschap die met risicojongeren en kinderen werken die allerlei trauma's hebben meegemaakt. Ik heb zelf een moeilijke jeugd meegemaakt en ik vraag me af of u misschien wat woorden of advies voor hen hebt.

Frank : De complexiteit van het trauma dat risicokinderen tegenwoordig doormaken, is verwoestend. Het is verbijsterend dat er nog steeds mensen rondlopen, maar ik vertel alleen wat mij geholpen heeft. Hou gewoon van ze totdat ze weer van zichzelf kunnen houden. Mensen hielden van me en lieten me zien dat het mogelijk was om van mezelf te houden, en dus leende ik hun liefde.

Pavi : Je zei dat het stervensproces geen medisch proces is en net als de geboorte een eigen werking heeft. Kun je daar wat meer over vertellen?

Frank : We behandelen sterven in dit land en in veel landen alsof het simpelweg een medische gebeurtenis is, en het is zoveel meer dan dat. Het is zoveel diepgaander, en er is geen enkel model dat groot genoeg is om alles te omvatten wat er rond het sterven gebeurt. Sterven gaat veel meer over onze relatie, via liefde, met lijden, de ervaring van de dood zelf, met God of welk beeld van ultieme vriendelijkheid we ook koesteren. Het werk van het leven met stervenden draait om aandacht besteden aan die relaties, en de eerste eigenschap die we in die relatie nodig hebben, is meesterschap. We moeten weten wat we doen. Ik wil een arts en een verpleegkundige bij me die mijn pijn kunnen beheersen en mijn symptomen onder controle kunnen houden. Dat heb ik nodig, maar dat is niet genoeg.

Ik heb iemand nodig die zich op zijn gemak voelt in de zin van het leven en die me kan helpen ontdekken wat het doel en de waarde van mijn leven zijn. We vertrouwen erop en weten dat er bepaalde omstandigheden in het stervensproces zijn die ons helpen om te ontwaken in ons leven. Het ontdoet ons van alle identiteiten en dan kunnen we nu iets veel wezenlijkers in ons leven doen, iets veel fundamentelers, waarachtigers en echters. Sterven laat ons zien dat we een vol en rijk leven hebben en hopelijk stappen we opnieuw in ons volle hart.

Pavi : Wat een waardevolle herinnering en inspiratie om mee af te sluiten. We hebben nog één laatste vraag die we al onze gasten stellen: hoe kunnen wij als ServiceSpace Awakin Call-community jullie van dienst zijn in wat jullie doen?

Frank : Help me! Sterven is een alledaagse ervaring, want niemand van ons komt hier levend uit. Laten we ons ernaar toe keren, erbij gaan zitten, er een kop thee bij drinken en het echt goed leren kennen. Er zijn musea met prachtige schilderijen waar we eindeloos doorpraten over een groot kunstenaar. We willen zulke plekken in onze gemeenschappen zijn waar mensen komen sterven. Als we erheen gaan, zeggen we: "Vertel ons alsjeblieft hoe we moeten leven." Er wonen zoveel mensen in verpleeghuizen en verzorgingshuizen die helemaal alleen zijn. Ga er eens naartoe, ga een tijdje naast iemand zitten en staar samen met hem of haar uit het raam.

Persoonlijk ben je erg aardig om dit boek te noemen, "The Five Invitations". Koop het. Ik heb het geld niet nodig, maar koop het, lees het en deel het met je vrienden. Verzamel een groep mensen en praat erover. Op onze website vind je een handleiding voor het starten van een leesclub. Ik heb die geschreven om mensen te helpen meer uit hun leven te halen.

Pavi : We zullen de links naar de website en de bronnen die je noemde zeker naar alle deelnemers aan dit gesprek sturen. Voordat ik afsluit met een moment van dankbaarheid, wilde ik zeggen dat het voelde alsof ik met jou sprak, niet alleen met jou. Ik voelde dat de geest van alle mensen die je hebt geholpen bij de overgang, alle zorgverleners met wie je hebt samengewerkt, en je vrouw die je aanzette om het boek te schrijven en deze boodschappen de wereld in te sturen, bij ons was. Dank je wel dat je ze allemaal bij dit gesprek hebt betrokken en ons leven hebt verrijkt dankzij jouw vrijgevigheid, Frank.

Frank : Zij zijn mijn echte leermeesters.